A+
A
A-
Mündəricat Əsas səhifə nur-az.com
Kitabın adı: VİLAYƏT BAĞÇASI (birinci cild)
Müəllif: Ayətullahul-üzma Seyyid Əli Hüseyni Xamenei
Naşir:
Çap tarixi:
Səhifələrin sayı:
Çap növbəsi:
Tirajı:
Geri   İrəli


Doğrudan da dəyərli fürsətlərdir. Bu gün İslam Respublikası quruluşunda siz universitet rektorları xalqınıza, ölkənizin elmi inkişafına kömək göstərdiyinizi tam əminliklə hiss edirsiniz. Çox mühüm olan bu xüsusiyyət ölkənin elmi mühitində çox az dövrlərdə mövcud olub. Bir ölkənin siyasi və ictimai həyatına əcnəbilər hakim olanda orada elmin hansı rola malik olduğunu düşünmək olar?! Özü də siyasi məsələlərə qarışmayan tibb elminin. Həkim kimi xidmət göstərəcək şəxs misal üçün, jurnalist olmaq istəyən birisindən fərqlənir. Ola bilsin, o gedib mübarizə aparacağını desin. Lakin həkim və əczaçı müalicə etmək üçün insanların dərdini axtarır, xidmət göstərir. Ölkənin bütün siyasi sahələrinin xalqın xeyrini düşünməyən mərkəzlərin əlində olduğu bir cəmiyyətdə təhsil alan hər tələbə xalqın xeyrinə işləyəcəyinə əmin ola bilmir. Bəli, bəziləri çox çalışır və xalqın xeyrinə də işləyirlər. Amma bu, ümumi olmur.

İşdə davamlılıq

Yaxşı ideya və məqsədlə kiçik bir düzəliş etməyə başlayan Əmir Kəbirin bir neçə günlük islahatından sonra təəssüf ki, ölkəmizin yeni ali təhsil sistemində belə fürsət davamlı olaraq yaranmadı. Mənim qətiyyətlə demək istədiyim budur. “Davamlı olaraq” deməyim ondan ötrüdür ki, bəzən ölkədə elm işinə vaqif olan alimlər işləmək, hərəkət etmək və çalışmaq istədilər, lakin bir qığılcım kimi tez sönürdülər, işin davam etməsinə imkan verilmədi.

Problemlərin həllinə ümid

Bu gün belə deyil. Bu gün sizin büdcəniz az ola bilər. Bəli, cənab Doktor Fazil buna toxundu. Onun dediyi kimidir. Mən bilirəm ki, çatışmazlıqlar çoxdur. Ölkənin ehtiyacına uyğun olaraq, tələbə çox götürmüsünüz, amma universitetimiz yoxdur. Müəllim gətirirsiniz, amma zəhmətlərini lazımınca dəyərləndirə bilmirsiniz ki, bu işindən məmnun olsun. Elmi dərəcəni yüksəldirsiniz, amma münasib laboratoriya yoxunuzdur. Qeyd olunduğu kimi, kitab lazımdır, amma yoxunuzdur. Dünyanın elm məsələlərindən xəbərdar olmaq üçün hər gün elmi nəşriyyələr almaq lazımdır, amma imkan yoxdur. Hamısı da pula qayıdır, başqa heç nəyiniz əskik deyil. Doğrudan da pulunuz olsa, bütün bunlar həll olunar. Bu çatışmazlıqlar var. Bunlar da həll ediləcək. Necə ki, biz bu gün ümumi olaraq, dövlətimizin maddi durumunun məsələn, iki-üç il əvvəlkindən yaxşı olduğunu görürük. Heç şübhəsiz, iki-üç il sonra da bugünkündən yaxşı olacaq. İşlərin gedişi bunu göstərir. Daha yaxşı olacaq və bu problemlər həllini tapacaq.

Universitetdə əsas problem

Ölkənin elmi mühitində, özü də sizin məşğul olduğunuz belə bir həssas elmdə, yəni tibdə və onun şaxələrində bunlar həqiqi, əsaslı və fundamental problem deyil. Əsaslı problem odur ki, universitetdə işə inam olmasın, məsul şəxslər ölkə üçün yanmasınlar, ağrı-acıları duymasınlar, birini gətirib bir universitetə, məsələn, Tehran Universitetinə rektor qoysunlar, o da işi, mövqeyi, siyasi cinahı, dövrün sarayına yaxınlaşmaq və öz kisəsini doldurmaq haqda düşünsün, tabeliyindəki mühit onun üçün birinci dərəcəli olmasın. Gördünüz ki, Tehran Universitetinə kimlər başçılıq edirdilər. Adətən, siyasi məsələ idi. Başqa, xüsusən böyük və əhəmiyyətli universitetlər də az-çox belə idi. Əsaslı və fundamental nöqsan budur. Allaha həmd olsun ki, bu gün belə deyil. Keçmişdə nazirlikləri necə bölürdülər, kimlər nazir olurdular, hansı meyarla seçilirdilər, həqiqi qabiliyyətləri nə qədər nəzərə alınırdı?

Meyar və dəyərlər

Siz indiki durumu o zamanla müqayisə etsəniz, görəcəksiniz ki, bu gün işin əsası möhkəm, gözəl və təmizdir.

Yaxşı həkim

Cənab Doktor Fazil həqiqətən, layiqli kadrdır. Mən həqiqətən, belə düşünür və onun bu vəzifəyə təyin olunduğuna görə sevinirəm. O, müxtəlif sınaqlardan yaxşı çıxıb. Bunlar çox əhəmiyyətlidir. O, bir mərkəzin telefon zəngi ilə çantasını götürür və ön cəbhənin, döyüş zonasının səkkiz kilometrliyinə gedib cərrahiyyə otağı hazırlayır. Uzun müddət orada qalıb daim çalışır; nə kimdənsə təşəkkür gözləyir, nə onun-bunun bilməsini, nə adının inqilab və cəbhə üçün xidmət göstərənlər sırasında çəkilməsini. Heç kəs demir, heç kəs bilmir. Bunlar mühüm və çox dəyərlidir. Belə bir şəxs nəyəsə görə bir vəzifəyə təyin edilənlərdən çox fərqlidir. Allaha şükür olsun ki, onun elmi dərəcəsi var. Dost və düşmənin buna şübhəsi yoxdur. O, inqilabi keçmişi ilə - doğrudan da əsl inqilabi keçmiş belə olar - zərrəcə maddi maraq olmadan xidmətini yerinə yetirir. Burada maddi məqsəd yoxdur. Onun kimi və sizin çoxunuz kimi görkəmli həkim və cərrahlar özəl fəaliyyətlə əldə etdikləri gəlirlərin neçə faizini dövlət işində əldə edə bilərlər?! Bu hara, nazirlikdən ötrü sino gedənlər hara?! Nazirlik o zaman bundan da pis idi. O zaman bir yerin direktoru olsaydılar, daha bütün nəsilləri işlə təmin olunurdu; hamısı çapır, oğurlayır, varlanırdılar.

Hizbullahçı kimdir?

Bu gün bünövrə belə düzgündür. İstər nazirlikdə cənab Doktor Fazilə, istərsə də universitetlərdə çalışan siz əziz qardaşlara demək istəyirəm ki, bu düzgün İslam bünövrəsinin qədrini siz hamıdan çox bilməlisiniz. Bu da İslamdandır. Öz universitetinizdə İslamı yüksək səviyyədə qoruyun. Elə edin ki, özgələr, yəni inqilaba və İslama yad olanlar işlərə rəhbərlik etməsinlər. Mənim sözüm budur, Doktor Fazillə dəfələrlə xüsusi danışmışıq, indi də sizin hamınıza deyirəm. Mühiti elə edin ki, hizbullahçı orada inkişaf eləsin. Bizim düşmənlərimiz dünya mediasında hizbullahçını pis göstərməyə çalışırlar, hizbullahçını alçaq bir insan və bəzən lotu kimi təsvir edirlər. Xeyr, bu Doktor Fazilin özü bir hizbullahçıdır. Hizbullahçı belədir. Hizbullahçı - Allaha qulluq etmək, inqilaba və inqilabın əsasına bağlılıqdan başqa heç bir siyasi təşkilata bağlı olmamaqdır. Əvvəllərdə liberallar çox çalışdılar ki, bu adı bədnam etsinlər. Mənim yadımdadır, o zaman Dövlət Şurasında çalışan bir həkim fəxrlə belə dedi: "Bu qədər “hizbullahçı, hizbullahçı” deyirlər. Mən özüm hizbullahçıyam". O da yüksək rütbəli bir həkim idi.

Hizbullahçı və doğmalıq hissi

Ölkənin, universitetin və müdiriyyətin hizbullahçı cinahının, yəni özünü inqilabınkı bilən, inqilab və xalqa ürək yandıran, özünə bu ölkəyə və inqilaba xidmətdən başqa bir vəzifə tanımayan cinahın özünü doğma hiss etməsinə çalışın. Təəssüf ki, bəlkə də xoşbəxtlikdən, “özgə”lər müxtəlif imtahanlarda iç üzlərini göstəriblər. Üç-dörd il bundan qabaqkı hadisələrdə bir neçə nəfər rejissorluq etdi, tibb sistemi və sair adlar altında bir dəstə həkimi quruluşla qarşı-qarşıya qoydular. Bu, yadımızdan çıxmayıb, çox xırdalıqlarına qədər yaxşı yadımdadır. O zaman da mömin və hizbullahçı doktorlar, o dövrün hizbullahçı naziri və bizim çox yaxşı qardaşlarımızdan olan cənab Doktor Mərəndi və digərləri bu batil dalğanın qarşısında dayandılar. Əlbəttə, xalq, imkanlar və xoşbəxtlikdən, həkimlər də bunlarla idi. Lakin onlar pafoslu iddia və sözlərlə, “biz beləyik, eləyik” deməklə işləri ələ almaq istəyirdilər.

Elmin şərəfinə diqqət

Biz inqilab dövründə elmin şərəfini qorumayan elm iddiaçıları gördük. Mən həyatım boyu belələrini çox görmüşəm. Alim olmaq mühüm deyil, elmin və alimliyin şərəfini qorumaq mühümdür. Mən Şah Məhəmmədrzanın ayağına yıxılan yüksək səviyyəli və məşhur müəllim görmüşəm. Müəllimlər sıra ilə düzülmüşdülər və Məhəmmədrza onların önündən keçirdi. Bu şəxs özünü onun ayaqlarının üstünə atdı. Generallar belə işlər görürdülər. Amma doğrudan da tədqiqatçı alim olan, çoxlu kitablar yazmış məşhur bir adamın bu hərəkəti qəribə idi. Şagirdləri onu qınadılar ki, müəllim, siz niyə, axı o şəxs savadsızdır! Alimlər heç kimi qəbul etmirlər, siyasət onlar üçün problem deyil. Baxır görsün ki, kim alimdir. Ümumiyyətlə, alim üçün elmdən üstün dəyər yoxdur. Elm adamları yanında ən pis söyüş “savadsız” sözüdür. Bundan pis söyüş yoxdur. Bütün elm mərkəzlərində belədir. O alim isə bir cahilin və quldurun ayağına düşdü. Şagirdləri və dostları onu qınadılar, onun da cavabı yox idi, dedi ki, şah heybəti məni tutdu. O zaman bu söz bizim dostlarımızın gedib-gəldiyi universitetlərdə dillər əzbəri olmuşdu. O zamanın alimləri iki qismə bölündülər: şah heybətinin tutduğu və elmdən başqa heç bir heybətin tutmadığı alimlər.

Əlbəttə, o zaman onun kimi digər alimlərimiz də vardı. Onlar hətta yoxsulluğa dözürdülər, lakin onlara sarı baxmırdılar da, nəinki ayaqlarına yıxılsınlar, yaxud əllərini öpsünlər və ya onların qarşısında əyilsinlər. Xeyr, ümumiyyətlə, özlərini cahil və elmsiz qüvvələr haqda düşünməkdən, pula və maddiyyata bulaşmaqdan üstün bilirdilər.

Dini və demokratik quruluş qarşısında müftəxorluq

Həyatlarını hakimiyyət qarşısında belə rəzilliklə keçirənlər indi İslam Respublikasında boynuyoğunluq edirlər. Bu boyunun dəyəri yoxdur. Bu, boyun qaldırmaq deyil. Elə boynu qaldırmaq yaxşı və fəxrlidir ki, uca olduğunu göstərmək olsun. Elmin dəyərini qorumayan şəxslər iddiasız, xalqdan, xalq üçün olan, xalqın xidmətində duran, din və hidayət əsasında çalışan, yadların, Amerikanın və başqalarının nökəri olmayan demokratik bir quruluşa növbə çatdıqda qəfildən bunların baş və boyun qaldırmaq növbələri də çatdı və onunla qarşı-qarşıya dayandılar. Bunların başından vurmaq lazımdır. Bunlara alimlər sırasında yer vermək elmə hörmətsizlikdir. Elmə əsaslanan quruluşun hörmətini saxlamayan alim bu quruluşda təmsil olunan xalqın da hörmətini saxlamaz. Bunları yaxşı tanıyın.

Universitetlərin rəhbərliyi

Mən bir neçə il bundan əvvəl bir söz dedim, bəziləri etiraz etdilər. Dedim ki, universitetlərin rəhbərliyi həm də elmi rəhbərlik olmalıdır. İndi də fikrim budur. Universitetin başında elə elmli adam durmalıdır ki, orada çalışanlar bu şəxsi başçı kimi qəbul etsinlər. Sözsüz ki, əməl və etiqadla yanaşı olan elmdən söhbət gedir. Bu quruluşun başının bədənindən ayrılmasını istəyən, ümumiyyətlə İslama etiqad bəsləməyən, yaxud İslamı və hizbullahçıları məsxərə edən, mömin tələbəni ələ salan etiqadsız bir şəxs işlərin başına keçməməlidir. Xeyr! Onun qolundan tutub kənara qoyun. Bizim siniflərimizdə dərs demək istəyirsə, eybi yoxdur. Hansı müəllim gəlib dərs desə, qəbul edərik. Biz hər kəsin elmindən bəhrələnərik; hətta bizi qəbul etməyənlərin belə. Elmini öyrətsin, biz çox təvazökarlıqla oturub ondan elm öyrənərik, quruluş onun elmindən istifadə edər. Lakin universitetin idarəsində həlledici olması əsla yolverilməzdir. Kimsə çadralı, yaxud hicablı qıza təhqir gözü ilə baxsa, onu təhqir edin, heç nədən çəkinməyin. Saqqal saxlayan hizbullahçı gəncə kim təhqir gözü ilə baxsa və onu süründürsə, - bəzən bizə belə məlumatlar çatır - onun özünü təhqir edin.

Allaha itaət və ölkəyə qayğı

Dəyər Allaha itaətdə, imanda, ölkəyə və cəmiyyətə qayğıdadır, şıq geyinməkdə deyil. Ləzzətindən, yeyib-içməyindən keçməyən, ağır işlərə yaxın durmayan bir insan hansı haqla bu quruluşda mühüm şəxsiyyət olduğunu deyə bilər?! Elmi də onun şəxsi həyatına və qarnına qulluq edir, xalqdan ötrü deyil və dəyəri yoxdur. Sizin nazirliyinizdə, universitetinizdə inqilabla eyni istiqamətdə hərəkət etməyənin elminin də dəyəri yoxdur. Bəli, elmini tələbələrimizə öyrətsə və tələbələrimiz ondan istifadə etsələr, sözümüz yoxdur; bu şərtlə ki, öyrətsin. Mən eşitmişəm ki, bəziləri hətta elmlərini də əsirgəyirlər. Mən bilmirəm, siz araşdırın, görün həqiqətən belədir, yoxsa yox. Deyilənə görə, sinifdə bir şey öyrətmir və tələbə yetişdirmirlər. Belə bir şəxs ümumiyyətlə işə yaramır. Elmini öyrətmək istəyən şəxsdən isə öyrənsinlər; universitetdə dərs desin, problem yoxdur. Amma bu quruluşa, bu təfəkkürə, İslam hərəkatına və inqilaba etiqadı olmayınca, ona geniş imkanlar verməməliyik. Bu meyarlara cavab verən bir müəllim, yaxud rektor təyin etdikdə isə hamı ona hörmət etməli və doğrudan da gözünün üstündə saxlamalıdır. Tələbə də belə şəxsə hörmət etməlidir.

Elm və dinin birgəliyi

Mərhum Ayətullah Bürucerdinin vəfatı zamanı Qumun bir neçə min tələbəsi zar-zar ağlayırdılar. O zaman hövzə və universitetlərdə müəllimlik məsələsi ortaya çıxdı. Mən onda Nasir Xosrov xiyabanındakı darülfünunda mərhum Cəlal Hümayunun bir çıxışını eşitdim. Mən o vaxt çox gənc bir tələbə idim, ruhani mühitini görmüşdüm, amma onun digərləri ilə fərqini yaxşı bilmirdim. Mən onun sözlərindən çox şey öyrəndim. O zaman deyilən sözlərdən biri bu idi ki, elm və din əsrlərlə birgə olub. Yəni adətən dindarlar alim olublar, dini və qeyri-dini elmlər birgə olub. Məhəmməd ibn Zəkəriyya Razi, İbn Sina, yaxud digərləri həm də müctəhid olmuşlar.

Hövzədə azadlıq

Şagirdin müəllimlə davranış qaydaları barədə kitablar yazılıb. Şəhid Saninin "Münyə əl-mürid" adlı kitabı var. Bu kitab müəllim və şagirdin bir-biri ilə rəftarı barədədir. Şagird müəllimin qulluqçusu kimi olmalıdır. Biz elm hövzələrində doğrudan da elə idik. Əgər müəllim şagirdinə onu evinə qədər müşayiət etmək izni versəydi, şagird sevinərdi. Müəllimi şagird özü seçirdi. Hövzədə müəllim seçimi indi də icbari deyil. Tələbə müxtəlif dərslərə gedir və nəhayət, birini seçir, sonra dərsdə iradını bildirir, müəllimin heç bir sözünü gözüyumlu qəbul etmir. İndi də belədir. Mən bəzən burada dərs deyirəm, tələbələr irad tuturlar. İradı qəbul etməyincə, ya da səhv etdiklərini bilməyincə sakit dayanmırlar. Yəni müəllimin sözünə qarşı heç bir təslimçilik yoxdur və şagird müəllimi ilə mübahisə də edir. Amma həmin şagird mübahisə etdiyi müəllimi ilə qulluqçu kimi davranır. Düzdür, indi qabaqkı kimi deyil, amma yenə də universitetlə böyük fərqi var. Yəni hansısa bir şagirdin imtahandan kəsilməsi, eyni zamanda müəllimə hörmət etməməsi halı əsla mövcud deyil; nəinki ona qarşı hörmətsizlik edə. Hörmətsizlik etsə, deyərlər ki, niyə hörmətsizlik edirsən, dərsinə gəlmə, məcbur deyilsən ki.

Məqsədim o cənabın sözüdür. Deyirdi ki, əsrlərlə, məsələn, 12-13 əsr elm və din yanaşı olub. Şagird qaranlıqda müəllimindən irəlidə getməlidir ki, bir çala olsa, özü düşsün, müəllimi düşməsin. O, müəlliminin qulluqçusu kimi olmalıdır. O zaman deyirdilər ki, əlli ildir elm və din bir-birindən ayrılıb.

Müəllimə hörmət

Əgər bizim universitetimiz İslam universitetidirsə, onun ən böyük səciyyələrindən biri müəllimlərə dünyada qəbul olunandan artıq hörmət göstərmək olmalıdır. Tələbə müəllimə qeyd-şərtsiz hörmət etməlidir. Müəllim pis də olsa, ona hörmət etmək lazımdır. Kafir bir müəllimi hizbullahçı bir sinfə gətirsələr də, hamı ona hörmət etməli, təzim göstərməli və irəli keçirməlidir. Çünki onların müəllimidir, başqa heç bir dəlil lazım deyil. Bu elə bir haldadır ki, dediyimiz kimi, bu şəxs ümumiyyətlə, tələbələrin dininə inanmasın. Müəllim mömin və müsəlman olsa, daha heç. Hər halda, universitetlərdə müəllimə çox hörmət edilməlidir.

Problemlərin həlli

Sadalanan problemlər də aradan qaldırılmalıdır. Mən inanıram ki, aradan qaldırılacaq. Biz üzərimizə düşən işi görməyə hazırıq. Siz də inşallah, əməkdaşlıq edərsiniz. Mütəxəssis rəylərinizi bildirin. Biz də nə vaxt lazım olsa, dövlət məmurlarına və ya digərlərinə tövsiyə edəcəyik ki, görülməli olan hər bir iş görülsün. Düzdür, qənaət də mühüm işlərdən biridir. Mümkün olan həddə qənaət yaxşıdır. Nə qədər ki, pul və imkanlar azdır, inşallah, əsaslı və vacib işlərə daha artıq kömək olunar.

Allah sizi qorusun! Hörmətli nazir və əziz qardaşımız olan Doktor Fazili Allah qorusun və kömək etsin! İnşallah, bu ağır yükü ən gözəl şəkildə məqsədə çatdırasınız.

Allahın salamı və rəhməti olsun sizə!


 

Hövzə və universitet vəhdət yolunda[19]

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim.

İmamın dəyərli yadigarı

Əvvəldə bütün qardaş və bacılara, böyük şəhid ailələrinə, əlillərə, ucqar bölgələrdən təşrif buyurmuş, Buşəhr vilayətindən uzun yol qət etmiş qonaqlara, əsirlikdən azad olunmuş əsgərlərə, həmçinin livanlı qonaqlarımıza səmimi təşəkkürümü bildirirəm.

Hövzə və Universitetin Birliyi Günü bizim böyük imamımızın dəyərli yadigarlarındandır. O uca həkimin, böyük və bəsirətli insanın cəmiyyətimizin düzgün İslam hərəkəti naminə irəli sürdüyü bütün mühüm təşəbbüs və qərarları kimi, bu da onun səmərələrindən biridir və inşallah, belə də olacaq.

Əsl müsəlman

Bu il Hövzə və Universitetin Birliyi Günü İslamın böyük xanımı, Peyğəmbərin dəyərli qızı Fatimeyi-Zəhraya (ə) aid günlərə təsadüf edir. Sözlərimin əvvəlində bu böyük xanım barədə bir cümlə deməyim pis olmaz. İnşallah, bu sözlər bütün həyatımız, xüsusən də bu həlledici və taleyüklü günlər üçün örnək olsun. O cümlə budur ki, Fatimeyi-Zəhra (ə) mənəvi məqamlarından və ruhani dərəcələrindən əlavə, hər bir şəraitdə Allahın hökmünə tabe idi. Bu mütləq təslimçilik İslam tarixi boyu bu insanı misilsiz bir mücahid, məzlumluq və düzgünlük bayrağına çevirdi. Bu bayraq günümüzə qədər günbəgün ucalaraq “Həqiqətən, Biz sənə kövsər əta etdik"[20] ayəsinin real nümunəsi olmuşdur. Bu, hədislərdə də var.

Hövzə və universitetin birliyinin mənası

İndi isə hövzə və universitetin, ruhani və universitet tələbəsinin birliyi barədə. Bunun elan edilməsindən on ildən artıq ötməsinə baxmayaraq, belə nəzərə çarpır ki, böyük imamımızın qurduğu bu mübarək təməl barədə hələ də danışmağa, təhlil etməyə və araşdırma aparmağa ehtiyac var. Hövzə və universitetin birliyi nə deməkdir? Mənası budur ki, hövzə proqramlarını universitetə, yaxud universitet proqramlarını hövzəyə daşıyaq? Şübhəsiz ki, məqsəd bu deyil. Hövzənin özünəməxsus elmləri, dərs və metodları var, universitetin də özünəməxsus. Onların hər biri öz metodlarını təkmilləşdirməli və bir-birinin təcrübələrindən istifadə etməlidirlər. Buna şübhə yoxdur. Deməli, “hövzə və universitetin birliyi” dedikdə bunlar nəzərdə tutulmur.

İmamın bir şüar kimi irəli sürdüyü bu birlik daha çox bizim cəmiyyətimizdə, yaxud bütün müsəlman cəmiyyətlərində mövcud olan acı həqiqətdən qaynaqlanırdı. O acı həqiqət müstəmləkəçiliyin birbaşa və düşünülmüş şəkildə hazırladığı plan idi. Müstəmləkəçilər özlərinin siyasi, iqtisadi, ictimai və mədəni işğal planlarını hazırlayarkən bir əsas maneə ilə rastlaşdılar. O maneə xalqların dini etiqadı idi.

Din amili

Əlbəttə, dini etiqadlar hər yerdə müstəmləkəçiliyin təcavüzlərinə mane olmur. Təhrif olunmuş, hansısa qüvvələrin əlinin məhsulu olan din təbii olaraq böyük güclərə qarşı çıxmır. İslam müstəmləkəçi dövlətlərin İslam ölkələrinə hərtərəfli və təcavüzkarcasına hücumuna qarşı çıxan bir dinin ən bariz və kamil nümunəsi idi. Müstəmləkəçilər öz araşdırmalarında bunu anladılar.

Çox eşitmisiniz, təkrarlamaq istəmirəm; Hindistanda, ərəb ölkələrində, İranda bunu təcrübə etdilər. Harada xalqın dini duyğusu oyanmışdısa, müstəmləkə planları maneə ilə üzləşdi. Bir nümunə İranda tənbəki hadisəsi idi, bir nümunə Məşrutə hərəkatının əvvəlləri. Bir nümunəsi Hindistanda ingilislərə qarşı baş verən qanlı hadisələr idi, bir nümunəsi on doqquzuncu əsrin ortalarında müsəlman əfqanlarla ingilislər arasındakı toqquşmalar, bir nümunəsi Seyid Camalın Misirdə ingilisləri qorxudan fəaliyyəti. Belə nümunələr çoxdur.

İngilislər və İslam

İngiltərənin ozamankı siyasi lordları və yüksək rütbəli məmurları təxminən bütün dünyanın siyasi planını cızırdılar. Əslində, onlar bütün dünyada işləyirdilər - Avstraliyadan tutmuş Mərkəzi Asiyaya, Hindistan yarımadasına, İrana, Orta Şərqə, Şimali Afrikaya və Amerikaya qədər. Bu kiçik ada dünyanın bütün ölkələrinə hökmranlıq edirdi.

Onlar bu nəticəyə gəldilər ki, nefti, qazı və dünyanın gələcək enerjisini təmin etmək potensialı olan, təyyarələrin və indiki sürətli nəqliyyat vasitələrinin olmadığı dövrdə Şərqlə Qərb arasında strateji baxımdan həyati nöqtə hesab olunan bu həssas bölgədə mövqelərini möhkəmlətmək istəyirlərsə, İslam haqda düşünməyə və ona çarə qılmağa məcburdurlar. Xalqın dini hisslərinin və İslam inancının ayıq olduğu təqdirdə onların planlarının həyata keçməsi imkansız idi.

Onların bu fikri dəqiq idi və düz anlamışdılar. Onlar üçün əsas maneə İslamdan ibarət idi. Biz ingilisləri dedik, amma Avropanın digər ölkələri də təqsirsiz deyildilər, Fransa, İtaliya, Portuqaliya, Belçika da var idi. Lakin o zaman dünyanın müxtəlif bölgələrində görülən işlərin hamısında əsas mərkəz İngiltərə idi. Siyasətdə və cəmiyyətlərin həyatında hər xalqın öz növbəsi var. Onda onların növbəsi idi, çapıb-talayır və amansızlıqla qarət edirdilər.

Gəncləri dindən ayırmaq

Növbə İslam ölkələrinə çatdıqda bu fikrə düşdülər ki, bu ölkələrin inkişaf etməkdə olan nəsillərini dindən ayırmalıdırlar. Bu iş üçün iki iş görülməli idi: Biri cinsi məsələlərin yayılması və ona şəraitin yaradılması idi. İslam dini digər dinlərdən daha dəqiq olsa da, təkcə o yox, bütün dünya dinləri insanların cinsi özbaşınalığına qarşı çıxır. Dinlər bunun üçün qayda və hədd müəyyənləşdirib. Cinsi istəkləri məhdudlaşdırmadan insan ruhunun yetkinləşməsi mümkün deyil. İnsanın ehtirası heç bir sərhəd tanımasa, heyvan kimi olub insani tərəqqidən uzaq düşər. Buna görə də dinlər şəhvətpərəstliyə və cinsi özbaşınalığa müxalifdirlər.

Dinlərlə mübarizə yolu

Hər bir cəmiyyətdə dinlərlə sadə və asan mübarizə yolu cinsi özbaşınalığa rəvac verməkdir. İranda bu işə başladılar. Bu sahədə görülən ən mühüm işlərdən biri hicab qadağası idi. Başqa bir iş spirtli içkiləri yaymaq idi - onlar bu işi də gördülər. Başqa birisi qadınla kişi arasındakı əlaqə məhdudiyyətini aradan qaldırmaq idi. Bu, sınaqdan keçmiş işlərdəndir. Yeni elmi cihazlar və sivilizasiyanın inkişafı, məsələn, kinoteatrlar, radio, televiziya və sair vasitələr də onlara bu işləri asanlıqla görmək imkanı verirdi. Bu sadalananlar hələ elm, savad, düşüncə və beyinə aid olmayan işlərdir.

Mədəni hücum

Bəziləri səhvən elə düşünürlər ki, cinsi özbaşınalığa səbəb olan amil elm və bilikdir. Xeyr! Elm və bilik ikinci məsələ idi. Birinci məsələ yalnız mədəni məsələlər – düşüncə və elm fəsadına, ehtiraslı əməllərə yol açmaq və xalqın həyatını pozğunlaşdırmaq idi. Birinci iş bu idi və bunu etdilər. Buna görə də İranda, eləcə də digər ölkələrdə qərblilərin bu hücumu ilə yoldan çıxan ilk şəxslər savadlılar yox, əksər savadsızlar idi. İndi də belədir.

Zalım şah dövründə fəsada qərq olanların əksəriyyəti savadsızlar və cəmiyyətin orta təbəqəsi idi. Bəli, rifah təsirlidir, kömək edir. Rifah, israfçılıq və məişət imkanları onların istədiyi və planlaşdırdığı fəsada kömək göstərirdi. Bu, bir məsələ idi.

Universitetin özülü

Başqa bir məsələ elm və düşüncə məsələsi idi. Təbii ki, Avropanın əldə etdiyi elmi tərəqqilər cəlbedici idi. Bu yeni elmi düşüncələr İslam ölkələrinə daxil olarkən onlar bunu xalqı dindən uzaqlaşdırmağa, ürəklərdə olan din-iman işığını söndürməyə və dini duyğuları öldürməyə vasitə etdilər. Buna görə də universitetləri əvvəldən etiqadsız bünövrə üzərində yaratdılar.

İlk dövrlərdə təhsil üçün gedən gənclər avropalıların antiislam təbliğatına tuş gəldilər. Qərb mədəniyyətinin ilk yetirmələrinin hamısını demirəm, amma əksəriyyəti dinə biganəlik və hətta ədavət hissi bəsləyən insanlar idilər. Əlbəttə, iradələrin zəifliyi, güclü və yeni dini təbliğatın olmaması da təsirli idi.

Universitetin, yəni günün elmi nailiyyətlərinə uyğun alimlər yetişdirən mərkəzin özülü dinsizliklə və dinə ziddiyyətlə qoyuldu. İllərlə bu məsələni köklü şəkildə və diqqətlə davam etdirdilər. Yəni nəinki universitetlərdə din faktorunu zəiflətdilər, hətta onunla mübarizəyə qalxdılar.

Qərbin din düşmənçiliyinin məqsədi



Geri   İrəli
Go to TOP