A+
A
A-
Mündəricat Əsas səhifə nur-az.com
Kitabın adı: Minacatın əzəməti
Müəllif: Ustad Misbah Yəzdi
Naşir: Şəhriyar
Çap tarixi: 2008
Səhifələrin sayı: 160
Çap növbəsi: Birinci
Tirajı: 3000
Geri   İrəli


Əldə etdikləri ilə qürrələnib, hər şeyin sona çatdığını düşünən insan həmin yüksəklikdən cəhənnəmədək süqut edəcəkdir. Qur`ani-kərimdə buyurulur: “Onlara ayələrimizi verdiyimiz şəxsin xəbərini söylə. O, ayələrimizdən döndü. Şeytan onu özünə tabe etdi və o, azanlardan oldu. Əgər biz istəsəydik onu həmin ayələr vasitəsi ilə ucaldardıq. Lakin o yerə meyl edib nəfsinin istəklərinə uydu. O elə bir köpəyə bənzəyir ki...”[108]

Ayədə bildirilir ki, ilahi ayələr verilmiş insan bu ayələrin qədrini bilmədikdə yüksəklikdən elə bir yerə süqut edir ki, iti yada salır.

Beləliklə, arif daim nigarandır ki, əgər onu özbaşına buraxsalar və bir an ilahi tövfiq götürülsə, süqut edəcəkdir. Demək, süqut etməmək üçün daim qorunmaq lazımdır.

Rəvayətdə bildirilir ki, dostlarımız qiyamətdə bizim ətəyimizdən, biz isə girami Peyğəmbərin (s) ətəyindən yapışacağıq. Məbada, bir an qəflət olsun! Qəflət və süqut budur!

“Şə`baniyyə minacatının şərhinin sonu

“Muridin” minacatının şərhi

“Subhanəkə ma əzyəqət-turuqə əla mən ləm təkun dəliləhu və ma əvzəhəl-həqqə ində mən hədəytəhu səbiləhu”

“Pak və münəzzəhsən, ey O Allah ki, yol göstərmədiyin şəxsə Sənin yolların necə də dardır! Sənin haqq yolunu göstərdiyin şəxs üçün haqq necə də aşkardır!

Mühüm bir nöqtə

Biz “Şə`baniyyə” və “Xəmsə-əşr” minacatlarını araşdırarkən barəsində çox az söz açılmış məfhumlarla rastlaşırıq. Bə`ziləri Əhli-beyt (ə) məktəbində belə məfhum və maariflərin olmadığını düşünüb başqa məzhəblərin sorağına gedirlər. Onlar bu yolla uyğun maarifə yiyələnmək istəyirlər. Biz uyğun məfhumları anlamağa səlahiyyətimiz olmadığı üçün onları araşdırmasaq, bir növ Əhli-beytə (ə) və onların kəlamlarına zülm etmiş oluruq.

Tarix boyu Əhli-beyt (ə) əsərlərini öhdəsinə götürmüş şəxslər bu əsərlərdən bir o qədər də faydalanmamışdılar. Məsələn, Əhli-beytdən (ə) rəvayətlər nəql etmiş şəxslər bu rəvayətlər barəsində Şeyx Ənsari qədər dərin düşüncəyə dalıb, təfəkkür etməmişlər. Lakin eyni zamanda əgər bu şəxslər rəvayətləri nəql etməsəydilər, Şeyx Ənsari də heç zaman faydalı düşüncə və təfəkkürə müvəffəq olmayacaqdı. Rəvayətdə deyilir: “Bir çox şəxslər fiqhi fiqhdə onlardan daha üstün olmuş şəxslərə çatdırmışlar.”[109]

Beləliklə, bu məfhumlar və maarifi nəql edib onlar barəsində söz açmaq bir çox hallarda iste`dadlı, səlahiyyətli və geniş qəlbli insanların istifadəsi üçün faydalı olur. Biz isə uyğun məfhumlar və maarif barəsində söz açıb, onları anlamağa səlahiyyətimiz çatmadığı üçün rəvayətlərin lazımı şəxslərə çatmasına mane olmamalıyıq. Demək, bu rəvayətləri nəql etməklə fəxr etməliyik. Olsun ki, onlardan istifadə edə biləcək şəxslərin bərəkətindən biz də faydalandıq.

Araşdırma üçün “Muridin” minacatını seçməkdə məqsəd!

Fikrimcə təhlil etmək üçün imamlardan nəql olunmuş minacatlar arasında “Şə`baniyyə” minacatının maarifinə daha yaxın olan minacat seçilməlidir. Beləliklə, “Muridin” minacatının daha məqsədəuyğun olduğunu gördüm. Heç şübhəsiz ki, bizim vəzifələrimizdən biri Allahın istədiyi tərzdə mə`rifətə yiyələnib, Allaha qovuşmaq yolunu tapmaqdır. Bu minacat Allahın istədiyi kimidir. Onun başlanğıc cümləsi “Şə`baniyyə” minacatında bir başqa formada bəyan olunmuşdur. Elə buna görə də “Şə`baniyyə” minacatının şərhindən sonra zikr olundu. Bu minacatda Allaha çatmaq üçün ən yaxın yolun ardıncayıq. Allah hər kəsi hidayət edərsə, o yolu tapar, məqsədə çatar və bütün şübhələrdən uzaqlaşar. Lakin əgər Allahın hidayəti olmasa, insan hər nə qədər çalışsa da düzgün yolu tapa bilməz və azğınlığa düçar olar.

Beləliklə, bu minacatın başlanğıcında ərz edirik: “Allahın yol göstərmədiyi şəxsin yolu necə də dar, qapalı, dərə-təpəlidir. Eyni zamanda Allahın hidayət etdiyi şəxsin yolu necə də aşkardır.” Belə bir insan haqqı batildən ayırarkən heç zaman şübhələrə düçar olmur. Hidayət olmuş belə bir insan üçün həqiqət günəş kimi işıqlıdır. Onun üçün bu yolda heç bir dolambac və dərə-təpə yoxdur. Əgər bu yolda bə`zi dolambaclar olsa da, onun məqsədə çatmasına zərər yetirə bilməz. Çünki çox dəyərli yolda insan bə`zi çətinliklərlə qarşılaşır. Bu çətinliklər azmaq və gic olmaqdan çox fərqlənir. Çünki azmış şəxs hara ilə gedəcəyini bilmir və bir çox hallarda batil yolda olarkən haqq yolda olduğunu güman edir. Bu barədə Qur`ani-kərimdə buyurulur: “De ki: Sizə əməlləri baxımından ən çox ziyana uğrayanlar barəsində xəbər verimmi? O kəslər ki, dünya həyatında əməllər edir, lakin azğınlığa gedir. Halbuki yaxşı işlər gördüklərini zənn edirlər.”[110]

Bu insanlar cahilliyə düçar olmuşlar. Bu şəxslər düzgün yolu tapmağa acizdirlər. Bə`zən bir şeyin, bə`zən isə başqa bir şeyin ardınca gedirlər. Bə`zən bir çağırışa, bə`zən isə başqa bir çağırışa tabe olurlar. Çünki onlarda ilahi nur yoxdur. Qur`ani-kərimdə buyurulur: “Allahın bir nur vermədiyi şəxsin nuru yoxdur.”[111] Əlbəttə, Allah heç kəsə zülm etmir. İnsanın cahilliyə, acizliyə, azğınlığa düçar olması onun agahcasına və bilərəkdən etdiyi bə`zi əməllərinin cəzasıdır.

“İlahi fəsluk bina subuləl-vusuli iləykə və səyyirna fi əqrəbit-turuqi lil-vufidi ələykə. Qərrib ələynəl-bəidə və səhhil ələynəl-əsirəş-şədidə və əlhiqnə bi ibadikəl-ləzinə hum bil-bidari iləykə yusariunə və babəkə ələd-dəvami yətruqunə və iyyakə fil-ləyli vən-nəhari yəbudunə və hum min həybətikə muşfiqun”

“İlahi, Sənə qovuşduracaq yolları adlamaq üçün bizə tövfiq əta et. Bizi öz qonaqlığına çatmaq üçün ən yaxın yolda qərarlaşdır. Uzaq yolları bizim üçün yaxın, çətin yolları bizim üçün asan et; İlahi, bizi Sənə yaxınlaşmaqda qabaqcıl olan, önə keçən, daim qapını döyən, gecə-gündüz Sənə ibadət edən, Sənin heybət və əzəmətindən qorxan şəxslərə qovuşdur.”

Allaha qovuşmaq haqda bir neçə nöqtə

Minacatın bu hissəsi ilə bağlı bir neçə ehtimal olunur:

1. İnsan Allaha qovuşmaq istəməli və eyni zamanda Ona qovuşmağın yolunu tapmaq üçün Allahı çağırmalıdır;

2. Allaha qovuşmağın yolları müxtəlifdir;

3. Ən yaxın yol istəməli və bu yolu adlamalıdır;

4. Bu yolda təhlükə olduğu üçün layiqli yoldaşlarla səfərə çıxmalıdır.

Birinci nöqtə

Bu məfhumlar bir qədər zehnimizə uzaqdır. Bə`zi şəxslər buna oxşar səhv məfhumlar anlaya bilər. Eyni zamanda bə`zi azmış firqələr bu məfhumlardan sui-istifadə edə bilərlər. Bütün bunlara görə uyğun nöqtələr haqda bir qədər söhbət etmək lazımdır.

Qur`ani-kərim tə`limlərindən mə`lum olur ki, varlıq aləmində hər bir şey seyr və hərəkətdədir. Aləmdəki mövcudların hər birinin xüsusi məqsədi var. Bu məqsəd isə Allahdır. Qur`ani-kərimdə buyurulur: “Agah olun ki, hər şey Allaha doğru qayıtmaqdadır.”[112] Başqa bir yerdə buyurulur: “Hər şeyin qayıdışı Allaha doğrudur.”[113] Daha başqa bir yerdə buyurulur: “hər şeyin qayıdışı sənin Allahına doğru olur.”[114]

Başqa bir tərəfdən buyurulur ki, aləmdə gördüyünüz hər nə varsa onun Allah yanında xəzinələri mövcuddur; sanki heç bir hədd yoxdur və Allah onun yalnız bir miqdarını nazil etmişdir. Demək, hər bir mövcud üçün nəinki bir xəzinə, bəlkə bir çox xəzinələr mövcuddur. Lakin nazil olduqdan sonra müəyyən çərçivədə məhdudlaşır. Çünki məhdudiyyət bu dünyanın xüsusiyyətlərindəndir. Lakin o biri dünyada heç bir məhdudiyyət mövcud deyil. Demək, hər bir yaranmışın yalnız müəyyən bir miqdarı bu dünyaya nazil olur və yenidən Allaha doğru qayıdır.

Bir sözlə, aləmdə mövcud olan hər bir şey Allah tərəfindən nazil olmuşdur və yenidən Ona doğru qayıdır. Yə`ni hər mövcudun bir eniş qövsü var; Allah tərəfindən enir, bu aləmə nazil olur və yenidən yüksəliş qövsü ilə ucalır. Bu yalnız insana məxsus deyil. İnsan bu əzəmətli toplumun əzalarından biridir.

Qur`ani-məciddə “Həşr” və “liqaəllah” tə`birləri işlədilmişdir. Qur`ani-kərimdə buyurulur: “Ey insan sən sür`ətlə Allaha doğru gedirsən və Onunla görüşəcəksən.”[115] Ayədəki “kədh” kəlməsi son dərəcə tələsik və son dərəcə çalışmaqla yanaşı hərəkət mə`nasını bildirir. Bu görüş yalnız imanlı şəxslərdə mövcud deyil. Elə bir görüş var ki, “Allaha doğru qayıdış” kimi ümumidir. Bu görüş hamıya aiddir. Başqa sözlə desək, təkvinidir. Bu görüşdə heç bir istisna yoxdur, eyni zamanda heç kəs üçün fəxr hesab olunmur.

Bütün bu hərəkətlərlə yanaşı insanın özünün seçdiyi bir hərəkət də mövcuddur. İnsan öz istəyi ilə bu hərəkətə başlayır. Bu hərəkət insanın dünyaya gəlməsi və qeyd etdiyimiz ümumi görüş kimi məcburi və təkvini deyil. Bu hərəkət sayəsində insanlar və cinlər başqa mövcudlardan, hətta mələklərdən də üstün olurlar. Bu hərəkətdə məqsəd Allahla görüşdür. Yə`ni ilk öncə Allahdan uzaq olan insan tədricən fasiləni azaldır. Bu yalnız Allaha yaxınlıq məqsədi ilə olan ibadətlərlə gerçəkləşir. Allaha yaxınlaşmaq niyyəti imanın şərtlərindəndir. Başqa niyyətlə ondan heç bir ibadət qəbul olunmur. (Əlbəttə, bütpərəstlər də Allaha yaxınlaşmaq məqsədi ilə bütlərə pərəstiş edirlər. Allah-təala onların dilindən belə nəql edir: “Ma nə`buduhum illa liyuqərribuna iləllahi zulfa”. Lakin onlar azmışlar və bütlərə pərəstiş etməklə Allaha yaxınlaşdıqlarını zənn edirdilər.)

Beləliklə, əgər iman əhli düzgün yolu seçib, bu yolda qədəm götürsələr tədricən Allaha yaxınlaşacaq və məqsədə çatacaqlar. Yə`ni bə`ziləri Allah yanında, rəhmət evində sakin olub hurilər, qəsrlər, ağaclar, çaylar kimi behişt ne`mətlərindən faydalanmaq üçün Allaha yaxınlaşmaq istəyirlər. Əgər dilə gətirməsələr də, onların qəlblərində bu ne`mətlərin sevdası mövcuddur. Lakin bə`ziləri yalnız və yalnız Allahı axtarırlar. Əgər qeyri-mümkün olan bir şeyi yə`ni, hurilər, qəsrlər və bu kimi ne`mətlərin olmamasını fərz etsək, yenə də bu şəxslərin məqsədi Allaha yaxınlaşmaq olacaq. Çünki onlar Allahı istəyirlər. Hətta əgər Allahın razılığının onların cəhənnəmə getməsində olduğunu bilsələr, cəhənnəmə üstünlük verərlər.

Mövzunun aydınlaşması üçün bir misala diqqət edin: Bə`zən insan öz sevimli dostu üçün darıxır və onun görüşünə gedir. Lakin mümkündür ki, insan borc almaq, ehtiyaclarının ödənməsi və ya də`vət aldığı üçün dostunun evinə getsin. Birinci halda dostunun görüşünə gedən şəxs ən yaxşı şəkildə qarşılana bilər. Lakin mümkündür ki, ona şor yemək, dadsız meyvə gətirsinlər, yaxud onu döysünlər. Lakin onun əsas məqsədi dostla görüş olduğu üçün bütün bunları rahat qəbul edir.

Bu misalla həzrət Səccadın (ə) minacatının mə`nası aydınlaşır. Həzrət buyurur: “Əgər Sənin razılığın yetmiş dəfə ölüb bədənimin tikə-tikə doğranmasındadırsa, mən onu da sevirəm.”[116]

Allahın öz dostlarını cəhənnəmdə yox, behiştin ən üstün dərəcəsində qərarlaşdırmasına baxmayaraq, onlar elə bir mə`rifət əldə etmişlər ki, əgər Allahın onların cəhənnəmə düşməsindən razı qalacağını fərz etsək, yenə də cəhənnəm əzabı bu şəxslər üçün son dərəcə sevimli olacaqdır. “Minactul-muridin”də behişt və cəhənnəmdən heç bir söz açılmayıb. Bu minacatın sonunda deyilir: “Ya nəimi və cənnət”, yə`ni Sən mənim behiştim və ne`mətimsən. Biz də Əhli-beyt (ə) maarifi sayəsində təlaşımızı artırıb qəlbimizi nurani etməliyik. Beləliklə, mə`lum oldu ki, ilahi sirr və Allaha qovuşmaq dedikdə təkvini, bütün mövcudlara məxsus seyr və vüsal yox, ixtiyari seyr və vüsal nəzərdə tutulur. (Qeyd edək ki, bə`zi darbaxışlılar Allaha yaxınlaşmağı, Allahın rəhmətinə yaxınlaşmaq mə`nasında düşünürlər. Çünki onlar bə`zi insanların axirət ne`mətlərindən fərqlənən ayrı bir ne`mət arzusunda olmasına inanmırlar. Bu şəxslər yalnız hurilər, qəsrlər və müxtəlif ne`mətlər haqqında düşünürlər. Onlar Allaha yaxınlaşmağı, Allahın rəhmətinə yaxınlaşmaq kimi anlayırlar.)

İkinci nöqtə

Beləliklə Allaha qovuşmağın ixtiyari olduğunu anladıq. Əgər Allah tövfiq versə, Ona qovuşmaq mümkündür. Allaha qovuşmağın və ya bu məqsədə çatmağın müxtəlif yolları vardır. Bu yollar bir-birlərindən fərqlidir; bə`zi yollar məqsədə daha tez çatdırır, bə`ziləri isə gecikdirir. Allaha doğru olan bu ana yolun müxtəlif cığırları vardır. (Əlbəttə, bu yolları tanımaq lazımdır. Öz səliqəmizlə əməl etməməliyik. İnsanın bu yolları tanıması Allahın lütfüdür. Bu tanıma Qur`anda, hədisdə və kitabda oxumaqdan fərqlənir. Tanımaq dedikdə dərin qəlbi inam nəzərdə tutulur. Elə buna görə də bə`zi insanlar imam Hüseynə (ə) salamın və ya ilk vaxt namaz qılmağın çox dəyərli olduğunu bildikləri halda süstlük edirlər. Bir halda ki, hansısa bir yerdə maddi ne`mətin mövcud olduğunu bilsələr, son dərəcə meyillə həmin yerə qaçarlar! Hətta əgər onlara cüz`i miqdarda nəsib olacağını ehtimal etsələr özlərini vaxtından tez çatdıracaqlar. Lakin Allahın tə`kidlə və`d etdiyi ne`mətlərə görə təlaş etmirlər!

Beləliklə, bu duanın müqəddiməsində ərz edirik: “İlahi, Sənin yol göstərmədiyin şəxs üçün yollar çox qapalı və dardır. Lakin Sənin hidayət etdiyin şəxs üçün bu yollar çox aşkardır.”

Həzrət Əli (ə) gecə sübhədək yüz və ya min rəkət namaz qılıb ağlayır və sonda buyurur: “Ah, ah! Azuqənin azlığı, səfərin uzunluğu və yolun uzaqlığı!” həzrət Səccad (ə) Həzrət Əlinin (ə) ibadətlərini xatırlayarkən belə buyurdu: “Mənim ibadətim hara, babam Əlinin (ə) ibadəti hara?!”

Demək, yol uzun, lakin keçiləsidir. Peyğəmbərlər və imamlar bu yolu bizə göstərmək və bizə istiqamət vermək üçün həmin nöqtəyə doğru gəlmişlər. Hər kəs öz təlaşına görə bu yolu keçir. Bu yolun hər hissəsinin özünəməxsus ləzzəti vardır. Əgər insan ən uca dərəcəyə çatmayıbsa, bu o demək deyil ki, heç bir yol qət etməmişdir. Eyni zamanda insan təlaş etməli və əldə olunmuş mərtəbələrlə kifayətlənməməlidir.

Üçüncü nöqtə

Allaha doğru gedən yolun müxtəlif, bə`zilərinin yaxın, bə`zilərinin uzaq və bə`zilərinin daha uzaq olduğunu anladıq. İndi isə Allahdan ən yaxın yolu istəyib ərz edirik: İlahi, uzaq yolları bizə yaxın et. Təbiidir ki, müstəqim yol qeyri-müstəqim yollardan daha yaxındır. Çünki qeyri-müstəqim yolda mövcud olan dolama və qövslər məqsəddən uzaqlaşdırır.

Dördüncü nöqtə

İndi isə bu nöqtəyə diqqət edək ki, həmin yaxın yolda da bir çox çətinliklər, yorğunluqlar və təhlükələr mövcuddur. Fərz edək ki, əvvəlki iki duamız qəbul oldu. Yə`ni həm yolu tanıdıq, həm də daha yaxın olan yolu tapdıq. Lakin məqsədə, yə`ni Allahla görüşə çatmağımız üçün bu iki iş kifayət etmir. Bir çox təhlükələr olduğu üçün bizim əlavə olaraq layiqli yoldaşa ehtiyacımız var. Bir misala diqqət yetirək:

Keçmişdə səfərə at, qatır və dəvə ilə gedirdilər. Bə`ziləri isə piyada səfər edirdi. İnsanlar yaxşı bilirdi ki, hətta qısa yollarda da müsafirlər üçün, xüsusi ilə səfərə piyada çıxmış şəxslər üçün yaxşı yoldaş yolun çətinliklərini və uzunluğunu azalda bilər. Əgər onlarla yanaşı ciddi və əzimli insanlar hərəkət edərsə, müsafirlərdə ruh yüksəkliyi yaranar. Əgər səfərə çıxanlarla tənbəl, bacarıqsız şəxslər yoldaşlıq edərsə, bu yoldaşlıq müsafirlərin ruh yüksəkliyi üçün zərərli olar.

Beləliklə, səfər zamanı müvəffəqiyyətin sirlərindən biri yol tanıyan və qətiyyətli yoldaş tapmaqdır. Belə bir şəxs ruh yüksəkliyinin artmasına və yol yorğunluğunun azalmasına səbəb olur.

Buna görə də bu minacatda səfər yoldaşlarını, bu karvanla yanaşı hərəkət edən öncülləri, yolu yaxşı tanıyanları, hərəkətləri, danışıqları və rəftarları bizim üçün nümunə olan şəxsləri yad edib, ərz edirik: İlahi, bizə ən yaxın yolu müyəssər etdin, yaxşı yoldaş da əta et. Yaxşı yoldaşın müəyyən sifətləri və xüsusiyyətləri mövcuddur:

1. Sür`ətlə hərəkət edirlər;

2. Dayanmadan, ardıcıl olaraq bu yolu qət edirlər;

3. Gecə-gündüz ibadətlə məşğul olanlardandırlar; Allahın əzəməti qarşısında qorxurlar.

Birinci sifəti, yə`ni hərəkət zamanı sür`ət səciyyəsini izah etmək üçün bir misala diqqət yetirin:

Fərz edin ki, seçim ixtiyarsız olan bir halda bə`ziləri tələsik və sür`ətlə, bə`ziləri aram, bə`ziləri yıxılıb, duraraq, bə`ziləri isə çox yavaş hərəkət edən qruplar müşahidə edirsiniz. Bütün qruplar məqsədə doğru hərəkət edirlər. İndi isə siz çox tez bir zamanda məqsədə çatmaq üçün bu qruplardan birinə qoşulmaq istəyirsiniz. Hansı qrupu seçərsiniz?

Şübhəsiz ki, məqsədə çatmaq istəyirsinizsə məqsədə daha sür`ətlə və daha düzgün çatan qrupu seçəcək, bu əzəmətli karvanda öncül olan kəslərin xüsusiyyətlərini mənimsəyəcəksiniz.

Şübhəsiz ki, peyğəmbərlər və imamlar kimi mə`sum insanlar əzəmətli bəşər karvanı ilə yanaşı hərəkət edirlər. Bu şəxslər səfərdə möhkəm və qətiyyətlidirlər. Onlar o tərəf-bu tərəfə baxmırlar. Şübhəsiz ki, bu insanlar məqsədə daha tez çatacaqlar. Beləliklə ərz edirik: İlahi, məni sənə doğru irəliləyən və hərəkət edən şəxslərə qovuşdur. Yə`ni onlar sür`ətli hərəkətlə yanaşı bir-birlərinə öncül olmağa çalışırlar.

Beləliklə, yaxşı yoldaşların birinci sifəti qətiyyət, sür`ət və öncüllükdür. Yə`ni tənbəlliyi, süstlüyü, məs`uliyyətsizliyi kənara qoyub, bütün qüvvə ilə yolu adlamağı qəti qərarlaşdıran insanlar!

Onların ikinci sifəti budur ki, daim Allahın qapısını döyürlər. Bu məcazi bir mə`nadır. Yə`ni insan nəyəsə ehtiyac duyduqda, kiminsə qapısına gedib ondan kömək istəməyi qərara alır. Demək, kiminsə qapısını döymək həmin şəxsdən kömək istəməkdir. Başdan ayağa ehtiyac içində olan və özünün heç nəyi olmayan insan bütün varlığı ilə Allahdan kömək istəyir, onun qapısını daha çox döyür. Məsələn, əgər insanın kiçik bir çətinliyi olsa, gündə bir dəfə qonşunun evinə müraciət edir. Lakin ehtiyacı böyük olarsa hər gecə onun yanına gedir. Əgər ehtiyacı bundan da çox olarsa, hər gün və hər gecə ona müraciət edir. Lakin insanın ehtiyacı həddindən çox böyük olsa və bu ehtiyac insanı sıxıntıya salsa, onun heç bir çarəsi olmasa bu halda bir dəfə, iki dəfə və ya on dəfə çağırmır. Əksinə, bütün vücudu ilə fəryad qoparır və kömək istəyir. Bu şəxs anbaan oksigenə ehtiyac duyan xəstəyə bənzəyir. Belə bir insan ehtiyac duyduğu oksigeni hansısa bir yerdən tə`min etməlidir. Buna görə də canının təhlükəyə düşməməsi üçün daim ümid etdiyi yerə doğru hərəkətdədir. Bu şəxs müəyyən bir saatda oksigen tə`minedicisinin yanına gedəcəyini gözləmir və daim ümid etdiyi yerə doğru hərəkətə can atır.

İnsan Allaha doğru olan uzun yolda anlayır ki, hər bir addımda köməyə ehtiyaclıdır və hər an təhlükəli bir dərəyə süqut etmək ehtimal olunur. Buna görə də daim kömək istəyir. O Allahdan başqa kömək edə biləcək bir şəxs tanımır və daim Allaha doğru əl açır.

O öncüllər baxmayaraq ki, yemək yeyirlər, xəstələnərkən həkimə müraciət edirlər və ehtiyaclarını tə`min etmək üçün maddi vasitələrdən istifadə edirlər, lakin qəlbləri həmişə Allahın yanındadır. Onlar bütün işlərinin Allahın əlində olduğunu anlayırlar. Onlar bilirlər ki, əgər Allah istəsə vasitələr tə`sirli olacaq, istəməsə tə`sirsiz. Hətta bə`zən vasitələr gözlənilmədən pis tə`sir edir. Məsələn, həkim müalicə edərkən səhv edib, insanı məhv edir.

Allah-təala qüdsi hədisdə Həzrət Musaya xitab edir: “Ey Musa yeməyin hazır olandan sonra duza ehtiyacın olarsa, onu da məndən istə.”

Yə`ni yemək üçün lazım olan ərzağı və bütün müqəddimələri Məndən istədiyin kimi onun duzunu da Məndən istə.

İnsanın hər bir şeyə görə Allahın qapısına getməsi üçün bu ruhiyyəni gücləndirməsi çox mühümdür. Lakin bu o demək deyil ki, vasitələrdən uzaqlaşaq, Allahın ruzi qazanmaq, elm öyrənmək, sağlam olmaq və bu kimi ne`mətləri əldə etmək üçün verdiyi göstərişlərə əməl etməyək. Çünki Allah hikmət əsasında istəyir ki, bu dünyanı vasitələr yolu ilə idarə etsin. “Allah nəzərdə tutmur ki, işləri vasitəsiz və səbəbsiz həyata keçirsin.”[117]

Üçüncü sifət budur ki, bu şəxslər gecə və gündüz Allaha bəndəlik edirlər. Əslində bəndəlikdən savayı heç bir işləri yoxdur və onların bütün işləri bəndəlik rəngindədir. Yə`ni onlar Allahın bəyəndiyi və razılıq verdiyi işləri görürlər. Yaxşı ibadət etmək üçün yatırlar, ibadətə qüvvələri olması üçün yeyirlər, Allahı yaxşı tanımaq üçün dərs oxuyurlar və abırlı, şərafətli yaşamaq üçün işləyirlər. Öz yuxularını, yeməklərini, dərslərini və işlərini elə nizamlayırlar ki, Allah razı olsun. Baba Tahirin dediyi kimi, “xoş halına o kəslərin ki, daim namazdadırlar.”

Bu şəxslərin dördüncü sifəti onların bütün hallarda Allahdan qorxmasıdır. Allah istəyir ki, bəndələri Ondan qorxsun. Niyə?

Hər bir şüurlu insan çox əzəmətli bir şəxslə üzləşdikdə onun tə`sirinə düşür. Bu hal danışarkən dilin dolaşması, əl-ayağın əsməsi və rəngin qaçması kimi əlamətlərlə müşahidə olunur. İnsan qarşısındakı şəxsin əzəmətini və özünün kiçikliyini nə qədər çox dərk etsə, qeyd etdiyimiz hisslər bir o qədər çox özünü biruzə verəcəkdir. Bu hal Qur`anda “xəşyət” və dualarda “heybət” kimi ifadə olunur. Qur`ani-kərimdə oxuyuruq: “Mələklər Allahın xəşyətindən qorxudadırlar. Bu duada isə belə oxuyuruq: “Və min həybətikə muşfiqun”, yə`ni Sənin heybətindən qorxurlar.

Demək, öncüllər Allahın sonsuz əzəməti qarşısında öz kiçikliklərini dərk edir və qorxu hissi keçirirlər. Əgər hər iki tərəf düzgün dərk olunarsa, insanda belə bir hal yaranar; bir tərəfdə insanın zəifliyi, o biri tərəfdə Allahın əzəməti. Əgər biz hər iki tərəfi xüsusi ilə özümüzə aid tərəfi, yə`ni zəifliyimizi yaxşı dərk etsək və zahiri qüvvəmizin bizə aid olmadığını anlasaq, təbii olaraq uyğun hala düşəcəyik.

Mə`sumlar bə`zən yerə sərilib, qəşş edirdilər. Çünki onlar Allahın sonsuz əzəmətini və öz zatlarının heçliyini anlayırdılar. Bəli, insanın Allaha bağlanması izzət və fəxr səbəbidir. Əks-halda insanın zatı kiçiklik və zillətdən savay bir şey deyil. Elə buna görə də “Ərəfə” duasında oxuyuruq: “İlahi, axı necə izzət və fəxr hissi keçirim ki, məni zillətə salmısan. Axı necə izzət və fəxr hiss etməyim ki, sən məni özünə mənsub etmisən.”

Bəndəlik bir tərəfdən zillət, başqa bir tərəfdən isə Allaha mənsub olmaq, Ona bağlanmaq, fəxr və izzətdir. Beləliklə, insan bir tərəfdən öz fəqirliyini və bəndəliyini, başqa bir tərəfdən isə Allahın sonsuz əzəmətini müşahidə edərək təbii olaraq qorxu, həyəcan və nigarançılıq keçirir. (Qeyd edək ki, mətndə istifadə etdiyimiz qorxu kəlməsi gündəlik həyatda keçirtdiyimiz qorxudan fərqlənir. Burada qorxu dedikdə insanın təhlükə zamanı keçirdiyi qorxu yox, çox böyük əzəmət qarşısında keçirdiyi xüsusi hiss nəzərdə tutulur.)

“Ya mən huvə ələl-muqbilinə ələyhi muqbilun və bil-ətfi ələyhim aidun mufzilun və bil-qafilinə ən zikrihi rəhimun rəufun və bicəzbihim ila bibihi vədudun ətufun.”

“Ey o Allah ki, sənə doğru üz tutanları qəbul edirsən və mehribanlıqla öz fəzl və ehsanını onlara yağdırırsan. Səni yad etməyi unudanlarla mehribansan və onları mehribancasına mənzilinə doğru cəzb edirsən.”

Minacatın bu hissəsində bir çox hacətlər istəyib, söhbət etdikdən sonra Allahın sifətlərinin zikrinə başlayırıq: Ey o Allah ki, Sənə doğru üz tutan bəndələrinə lütflə nəzər salırsan və onları lütf, diqqət, fəzl və ehsanında qərarlaşdırırsan.

Çox mühümdür ki, insan ona diqqət yetirib nəzər salan kəslə danışdığını anlasın. Əgər insan qarşı tərəfin əvvəldən sonadək onun sözlərinin heç birinə nəzər salmayacağını bilərsə, bu onun üçün çox çətin və üzücü olar. Lakin Allah Onu unudanlara da nəzər salır və öz lütf, rəhmət və ehsanını onlara şamil edir. Allah bu insanların Onun dərgahına gəlmələri üçün vasitələr yaradır. Allahın rəhmət və mehribanlığı elədir ki, O hətta xəbərsizlərə qarşı da e`tinasız deyil və bu şəxsləri müxtəlif üsullarla cəzb edir.

Allahın cəlal və cəmal sifətlərinin bu sayaq təcəllasını tanımaq insanda iradə yaranmasına, onun Allaha yaxınlıq üçün daha sür`ətlə hərəkət etməsinə çox tə`sir göstərir. Əgər insan kiminləsə əlaqə yaratmaq istəsə onun diqqətini cəlb etməlidir. Məsələn, bir tələbə müəllimin diqqətini cəlb edib daha yaxşı cavab əldə etmək üçün müəllimi cəzb edəcək rəftar etməlidir. Eyni zamanda sərvətli bir şəxsin dövlətindən istifadə etmək məqsədi ilə onun diqqətini cəlb etmək üçün xüsusi tərzdə cəlbedici rəftar etməlidir. Əgər ilk qarşılaşmalarda qarşı tərəfin diqqəti cəlb olunarsa bu insan üçün daha asan, daha ləzzətli və daha dəyərlidir. Azacıq diqqətlə cəlb edə bildiyin insan çox sevimli olacaq.

İndi isə Allahın lütfünün dəyərini anlamaq olur. Çünki heç bir ağır xərcsiz, azacıq diqqətlə bizə nəzər salır, bizi qəbul edir. Allah hətta müxtəlif səbəblərdən Onu unutmuş mö`minlərə lütf edir. Bəli, Allah dünya cazibələri, nəfs istəkləri, şeytan vəsvəsələri, məqampərəstlik və sair səbəblərdən onu unutmuş şəxsləri rədd etmir.

Allah bu şəxslərə öz rəhmətini şamil edir və onları müxtəlif vasitələrlə cəzb edir.

İlahi lütflərdən bə`zi nümunələr

Allahın lütflərindən biri “təşrii” amillər, yə`ni peyğəmbərlərin, övliyaların və səmavi kitabların göndərilməsidir. Təşrii amillərlə yanaşı bizim tanımadığımız və hətta inanmadığımız təkvini amillər də mövcuddur. Allahın qafilləri öz dərgahına cəzb etmək üçün gördüyü tədbirlər saya gəlməz qədər çoxsaylı, müxtəlif və əhatəlidir.

Misal üçün Allah-təala insan doğularkən onun məhəbbətini ata və anasının qəlbində qərarlaşdırır. Əgər valideynlərin, xüsusi ilə də ananın qəlbində belə bir məhəbbət mövcud olmasaydı insan nəsli kəsilərdi. Bu məhəbbət insan nəslinin davamı üçün bir vasitədir. Qur`ani-kərimdə buyurulur: “ Mənə, atana və anana təşəkkür et.”[118]



Geri   İrəli
Go to TOP