A+
A
A-
Mündəricat Əsas səhifə nur-az.com
Kitabın adı: İnsan və mənəviyyat
Müəllif:
Naşir:
Çap tarixi:
Səhifələrin sayı: 359
Çap növbəsi: Birinci
Tirajı: 3000
Geri   İrəli


2. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Qəzəbləndiyi zaman öz qəzəbini saxlayan şəxs, Allah yolunda cihad edən şəxs kimidir.”

Allah rizası üçün qəzəblənmək

Bəzən elə yerlər olur ki, orada Allaha xatir qəzəblənmək lazımdır. Ümumiyyətlə insanın qəzəblənib qəzəblənməməsində əsas meyar Allahın razılığı olmalıdır. Əgər Allahın razılığı olmayan yerdə insan qəzəblənərsə bu qəzəblənmək insanı həqiqətdən ayrı salar və imanını əlindən alar. Lakin elə yerlər də vardır ki, əgər insan orada qəzəbini bildirməsə Allah ondan razı qalmaz. Bu barədə bir çox hədis və rəvayətlər vardır. Onlaın bir bir neçəsini nəzərnizə çatdırıram.

قَالَ عَلِىُّ(ع): مَنْ اَحَدٌ سِنانًا اَلْغَضَبُ لِلّهِ سُبْحَانَهُ تَعَالَى قَوى عَلى قَتْلِ أَشِدّاءِ الْبَاطِل

1. Həzrət Əli(ə) buyurur: Hər kəs batil və nahaqlığın qarşısında qəzəblənərsə, Allah ona batili və nahaqqı aradan aparmaq üçün kömək edər.”1

Odur ki bəzən qəzəblənmək insana vacib olur. Elə yerlər olur ki, əgər insan orada qəzəbini bildirməsə Allah ondan razı qalmaz.

2. Əbuzər Ğəffari həzrət Əlinin(ə) ən yaxın dostlarından və Peyğəmbərin(s) səhabələrindən idi. Müaviyə onu Rəbəzəyə sürgün edərkən Əli(ə) ona buyurdu:

يَا أَبْاذَر, إِنَّكَ غَضِبَتْ لِلّهِ فَارْجُ مَنْ غَضِبْتَ لَهُ إِنَّ الْقَوْمَ خَافُوكَ عَلى دُنْيَاهُمْ وَ خِفْتُمْ عَلَى دِينِيكَ

“Ey Əbuzər, Sən həqiqətən Allah rizası üçün qəzəblənmisən. Belə isə kimə xatir qəzəblənmisənsə, Ona da təvəkkül et. Onlar öz dünyalarının əllərindən çıxacağından qorxub səni sürgün edirlər. Sən də öz dininə zərər gəlməsindən qorxub onlara qəzəbləndin.”1

Bu hədislərdən məlum olur ki, Allah razılığı olan yerdə qəzəblənmək lazımdır. Lakin Allahın razı olmadığı yerdə qəzəblənmək qadağan və günahdır. Biz qəzəbin mənfi və müsbət cəhətlərindən söhbət açdıq. İndi bilmək lazımdır ki, insan qəzəbləndikdə öz qəzəbini hansı vasitələrlə söndürə bilər.

Qəzəbi sakitləşdirən amillər

Yuxarıda qeyd olundu ki, öz qəzəbini sakitləşdirən şəxsə Allah-təala savab verər və belə şəxslər Allah yolunda cihad edən şəxslər kimidir. Burada qarşıya belə bir sual çıxır ki, insan qəzəblənərkən öz hirsini hansı vasitələrlə sakitləşdirməlidir bu barədə Peyğəmbər(s) və imamlardan(ə) bir çox hədislərimiz vardır. O hədislərdən bir neçəsini nəzərnizə çatdırıram.

Həzrət Peyğəmbərin(s) buyurur ki, insan qəzəblənərkən vəziyyətini dəyişməlidir. Məsələn, ayaq üstə qəzəbləndikdə əyləşməklə, danışarkən qəzəbləndikdə sakit qalmaqla qəzəbini sakitləşdirə bilər.”

1.قَال رَسُول الله(ص): اِذَا غَضِبْتَ فَاجْلِس

1. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Qəzəbləndiyin zaman əyləş.”1

2.قَال رَسُول الله(ص): اِذَا غَضِبَ اَحَدُكُمْ فَلْيَسْكُتْ

2. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: Qəzəbləndiyin zaman sakit qal.2

3.قَال رَسُول الله(ص): اِذَا غَضِبَ الرَّجُولُ فَقَالَ: اَعُوذُ بِالله سَكَنَ غَضَبُهُ

3. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Qəzəblənən zaman Allaha pənah aparan “əuzu billah” deyənin qəzəbi sakitləşər.”1

4.كَانَ النَّبِى(ص): اِذَا غَضِبَ وَ هُوَ قَائِمٌ جَلَسَ وَ إِذَا غَضِبَ وَ هُوَ جَالِسٌ اِضْطَجَعَ فَيَذْهَبَ غَيْظُهُ

4. Həzrət Peyğəmbər(s) qəzəblənən zaman öz vəziyyətini dəyişməklə hirsini soyudardı. Hədislərdə o Həzrətin barəsində belə nəql edirlər: Həzrət Peyğəmbər(s) ayaq üstə qəzəbləndikdə əyləşər, əyləşdiyi zaman qəzəblənsəydi böyrü üstə uzanardı. Beləliklə qəzəbi soyuyardı.

Əgər bir şəxs qəzəbləndiyi halda Allaha pənah apararsa yavaş-yavaş onun qəzəbi sakitləşər.

5.قَال رَسُول الله(ص): قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ: مَنْ ذَكَرَنِى حِينَ يَغْضِبُ ذَكَرْتُهُ حِيْنَ اَغْضِبُ وَلا اُمْحِقْهُ فِيمَنْ اُمْحِقُ

5. Allah-təala Həzrət Peyğəmbərə(s) buyurur: “Hər kəs qəzəbləndiyi zaman Məni yada salıb xatırlasa, Mən də ona qəzəbləndiyim zaman onu xatırlayıb həlak etmərəm.”2

Buna görə də insan qəzəbləndiyi zaman Allahı yadına salıb Ona zikr edərsə “sübhanəllah”, “əlhəmdulillah” kimi zikrləri deyərsə, o şəxsin qəzəbi sakitləşər.

6.قَال رَسُول الله(ص): فَإِذَا غَضِبَ اَحَدُكُمْ فَلْيَتَوَضَّأ

6. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: Qəzəbləndiyiniz zaman dəstəmaz alın.

Bu bəhsdə biz qəzəbin barəsində söhbət etdik və onun insan üçün nə qədər zərərli bir şey olduğunu bildik. Qeyd olunan hədis və rəvayətlərdən istifadə etdik və bildik ki, qəzəbli insanı qanun idarə və islah edə bilmir. Buna görə də insana qanundan əlavə qəlbində iman olmasına ehtiyacı vardır. Əgər insanın qəlbində iman olmasa qanun onu xəlvətdə olduğu halda hidayət edə bilməz.

YAXŞILIQLARA DƏVƏT VƏ PİSLİKLƏRDƏN ÇƏKİNDİRMƏ (Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər)

İnsanı idarə və islah edən amillərdən dördüncüsü cəmiyyətdə insanların bir-birini pis işlərdən çəkindirib yaxşı işlərə dəvət etməsindən ibarətdir. Bu əməl insanlara təkid olunmuş əməllərdən biridir. Buna görə də insan bacardığı qədər buna riayət etsin və bu əməldən boyun qaçırmasın. Allah-təala Qurani-Kərimdə bu əməli əmr be-məruf və nəhy əz-münkər adlandırır.

Əgər bir cəmiyyətdə insanlar arasında əmr be-məruf və nəhy əz-münkər olarsa, yəni insanlar bir-birini pis işlərdən çəkindirib, yaxşı işlərə dəvət edərsə o cəmiyyət idarə və islah ola bilər və heç bir çətinliklərlə qarşılaşmaz.

İslam dini əmr be-məruf və nəhy əz-münkərə çox böyük əhəmiyyət verir və bu əməldən boyun qaçıranları tənqid edir. Allah-təala Quranın müxtəlif ayələrində əmr be-məruf və nəhy əz-münkəri insanlara təkid və tövsiyə edir. Onlardan bir neçəsini nümunə üçün qeyd edirəm.

1. Allah-təala “Tövbə” surəsinin 71-ci ayəsində möminlərin xüsusiyyətləri barədə belə buyurur:

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ...

“Mömin kişi və qadınlar bir-birinin tərəfdarı və dostudurlar. Yaxşılığa əmr edib, pisliklərdən çəkindirərlər.

2. Ali-İmran surəsinin 110-cu ayəsində belə buyurur:

كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ...

“(Ey müsəlmanlar!) Siz insanlar üçün zahirə çıxarılmış ən yaxşı ümmətsiniz (onlara) yaxşı işlər görməyi əmr edir, pis işlərdən çəkindirir və Allaha inanırsınız.”

3. Allah-təala “Əsr” surəsində belə buyurur:

وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

“And olsun əsrə ki, insan (ömrünü bihudə işlərə sərf etməklə, dünyanı axirətdən üstün tutmaqla) ziyan içindədir. Yalnız iman gətirib yaxşı əməllər edən, bir-birinə haqqı tövsiyə edən və səbri tövsiyə edən kimsələrdən başqa! (Belələri Cənnətə nail olub əbədi səadətə qovuşanlardır!)”

Bu qəbildən olan bir çox ayələr bu əməlin cəmiyyətdə çox böyük rol oynadığını və insanlara təkid olmasını vurğulayır.

4. Allah-təala yaxşılıqlara dəvət və pisliklərdən çəkindirməyi insanlara təkid edərək Ali-İmran surəsinin 104-cü ayəsində belə buyurur:

وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

“(Ey müsəlmanlar!) İçərinizdə (insanları) yaxşılığa çağıran, xeyirli işlər görməyi əmr edən və pis əməlləri çəkindirən bir camaat olsun. Bunlar (bu camaat) həqiqətən nicat tapmış şəxslərdir!”

5. Həzrət Loğman hikmət sahibi olduğu üçün Allah-təala onun adına Quranda bir surə nazil etmişdir. Bu surədə onun öz oğluna etdiyi nəsihətlərdən biri elə bu barədədir:

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ

“Oğlum! Namaz qıl, (insanlara) yaxşı işlər görməyi əmr et, pis işlərdən çəkindir. (Bu yolda) sənə üz verəcək müsibətlərə döz. Həqiqətən, bu, (dediklərim) vacib əməllərdəndir!”1

Biz bu ayələrdən əmr be-məruf və nəhy əz-münkərin çox böyük əhəmiyyət daşıdığını başa düşürük.

Peyğəmbər(s) və İmamlar(ə) da öz hədislərində əmr be-məruf və nəhy əz-münkərin insanlar üçün ən mühüm hökmlərdən olduğunu vurğulamış və onu insanlara təkidlə tövsiyə etmişlər. Çünki bu əməlin hər bir cəmiyyətə xeyri vardır. Əgər bir cəmiyyətdə camaat bir-birini yaxşı işlərə dəvət etməyib, pis işlərdən çəkindirməzsə o cəmiyyət idarə və islah ola bilməz və o cəmiyyətin aqibəti fəlakət və həlakətlə nəticələnər. O hədislərdən bir neçəsini nəzərnizə çatdırıram:

1.عَنْ اَبى جَعْفَرٍ(ع): اَلْأَمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ خُلْقَانِ مِنْ خُلْقِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ فَمَنْ نَصَرَهُمَا أَعَزَّهُ اللهُ وَ مَنْ خَذَلَهُمَا خَذَلَهُ اللهُ

1. İmam Baqir(ə) buyurur: “Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər Allahın xislətlərindəndir. Hər kəs bu əməlləri uca tutarsa Allah da onu ucaldar. Hər kəs onları alçaldarsa Allah o şəxsi alçaldar.”1

2.قَال رَسُول الله(ص): مَنْ أَمَرَ بِاالْمَعْرُوفِِ وَنَهى عَنِ الْمُنْكَرِ فَهُوَ خَلِيفَةُ اللهِ فِى الْأَرْضِ وَ خَلِيفَةُ الرَّسُولِهِ

2. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər edən şəxslər yer üzündə Allahın və Onun rəsulunun xəlifələridir.2

Biz keçən bəhslərdə qeyd etdik ki, Allahın xislətlərini özlərində təcəssüm edən və o xislətləri özlərində daşıyan şəxslər Allahın yer üzündə xəlifələridir. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər də Allahın xislətlərindəndir. Bu xislətə malik olan şəxslər Allahın və Peyğəmbərin(s) yer üzündə xəlifəsi hesab olunur.

Əmr be-məruf və nəhy əz-münkərin insanlara təkid və tövsiyə olunmasının əsas səbəblərindən biri də budur ki, əgər bir cəmiyyətdə bu əməl tərk olunsa demək şəriət tərk olunmuşdur.

3.قَالَ عَلِىُّ(ع): قوام الشريعة اَلْأَمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اِقَامَةُ الْحُدُودِ

3. Həzrət Əli(ə) buyurur: “Şəriət hökmləri əmr be-məruf, nəhy əz-münkər və ilahi həddlərin icrası vasitəsi ilə diri qalır.” 1

4.قَال رَسُولُ الله(ص): جَائَنِى جِبْرِئيلُ فَقَالَ لِى: يَا اَحْمَدُ اَلْإِسْلاَمُ عَشَرَةَ اَسْهَمٍ... اَلسَّابِعَةُ: اَلْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ هُوَ الْوَفَاءُ. اَلثَّامِنَةُ: اَلنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ هُوَ الْحُجَّةُ

4. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: Cəbrail(ə) mənə nazil olub buyurdu: “Ya Əhməd! İslam dini on hissədən ibarətdir:...

Yeddincisi yaxşı işlərə dəvət etməkdən ibarətdir ki, dini hökmlərə vəfalı olmaq deməkdir. (Yəni insan Allahla əhd bağlayıb, Onun qayda-qanununa əməl edərək insanları yaxşı işlərə dəvət etsin. Əgər insan əmr be-məruf edərsə demək Allahla bağladığı əhd-peymanına vəfa etmiş olar.)

Səkkizinci insanları pis işlərdən çəkindirməkdən ibarətdir ki, bu da höccəti tamamlamaq deməkdir. (Yəni yoldan çıxmış bir insanı düz yola gətirməyə və ona pis işlərin ziyanını başa salmağa höccəti tamamlamaq deyilir.)2

Bu hədislərdən belə nəticə alırıq ki, əgər cəmiyyətdə insanlar bir-birlərini pis işlərdən çəkindirib, yaxşı işlərə dəvət etsələr və höccəti tamamlasalar o cəmiyyət hidayət olaraq düz yolu tapmış olar.

5.قَالَ عَلِىُّ(ع): مَنْ اَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورِ الْمُؤْمِنِينَ

5. Həzrət Əli(ə) buyurur: “Əmr be-məruf edən şəxslər möminlərin dayağıdır.1

6.قَال رَسُول الله(ص): إِنَّ اللهَ لَيَبْغَضُ الْمُؤْمِنَ الضَّعِيفَ الَّذِى لا دِينَ لَهُ. فَقِيلَ: وَما الْمُؤْمِنُ الضَّعِيفَ اَلَّذِى لا دِينَ لَه؟ قَالَ: اَلَّذِى لا يَنْهَى عَنِ الْمُنْكَر

6. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Allah dini olmayan zəif möminə qəzəblənər. Soruşdular: Ya Rəsuləllah, dini olmayan zəif mömin kimdir? Buyurdu: Nəhy əz-münkər etməyən şəxs.”2

7.عَنْ أَبِى بَصِير قَالَ: سَئَلْتُ اَبِى عَبْدِاللهِ "عَنْ قَوْلِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ قوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا..." قُلْتُ هَذِهِ نَفْسِى أَقِيهَا فَكَيْفَ أَقَى أَهْلِى؟

قَالَ: تَأْمُرُهُمْ بِمَا أَمَرَاللهُ بِهِ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا نَهَاهُمُ اللهُ عَنْهُ فَإِ أَطاعُوكَ كُنْتَ وَقِيتَهُمْ وَ إِنْ عَصُوكَ فَكُنْتَ قَدْ قَضَيْتَ ما عَلَيْكَ

7. Əbu Bəsir deyir: İmam Sadiq(ə)-dan Allahın buyurduğu “Özünüzü və ailənizi Cəhənnəm odundan qoruyun.” ayə barədə soruşdum: Ey Allahın höccəti mən özümü günahlardan və Cəhənnəm odundan qoruya bilirəm. Öz ailəmi necə Cəhənnəm odundan qoruyum? İmam Sadiq(ə) buyurdu: “Sən Allahın əmr etdiyi şeyləri onlara əmr et və Allahın çəkindirdiyi şeylərdən onları çəkindir. Əgər onlar sənin sözlərinə əməl etsələr sən onları Cəhənnəm odundan qorumuş olarsan. Yox əgər əməl etməsələr onda sən boynunda olan vəzifəni yerinə yetirmiş olarsan.”1

Bu hədislərdən bir daha sübut olunur ki, əmr be-məruf və nəhy əz-münkər insanlar üçün çox mühüm və əhəmiyyətli bir əməldir.

عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: إِنَّ الْأََمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ سَبِيلُ الْأَنْبِيَاءِ وَ مِنْهَاجُ الصُّلَحَاءِ فَرِيَضَتُهُ عَظِيمَةٌ بِهَا تُقامُ الْفَرائِضُ وَ تَأْمِنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكاسِبُ وَ تَرُدُّ الْمَظالِمُ وَ تَعْمُرُ الْأَرْضَ وَ يَنْتَصِفُ مِنَ الأَعْداءِ وَ يَسْتَقِيمُ الأَمْر

8. İmam Baqir(ə) buyurur: “Əmr be-məruf və nəhy əz münkər peyğəmbərlərin və saleh insanların yollarıdır. Bu elə böyük vacibdir ki, bütün vacib əməllər bunun vasitəsilə yerinə yetirilir və məzhəblər bunun vasitəsilə amanda qalır. Bütün alver və qazanclar əmr be-məruf və nəhy əz münkərin vasitəsilə halal olur, zülmlər bunun vasitəsilə insanlardan uzaqlaşır, yer üzü bununla abad olur, düşmənlərə bunun vasitəsilə insaf olunur və bütün işlər bunun vasitəsi düzəlir.”1

Bu hədislərdən əmr be-məruf və nəhy əz-münkərin necə əhəmiyyətli və vacib bir əməl olduğu məlum olur.

Burada bir mətləbi qeyd etmək lazımdır. Bəziləri öz canlarının qorxusundan əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etməkdən çəkinirlər. Elə bilirlər ki, əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etsələr onlara ziyanı olar və ya ruziləri azalar. Bu səhv bir fikirdir. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etdən şəxsə heç bir maddi və mənəvi ziyan gəlməz. Əksinə əmr be-məruf və nəhy əz-münkər edən şəxsin savabı Allah yanında çoxalır.

9.قَالَ عَلِىُّ(ع): إِنَّ الْأََمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ لا يُقَرِّبَانِ مِنْ أَجَلٍ وَ لا يُنَقِّصانِ مِنْ رِزْقٍ وَ لكِنْ يُضَاعِفَانِ الثَّواب وَ يُعَظِّما الْأَجْرَ...

9. Həzrət Əli(ə) buyurur: Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etmək bir an da olsa belə insanın ömrünü və ruzisini azaltmaz. Bəlkə bu əməl savabı və mükafatı çoxaldar.1

Ümumiyyətlə heç kəs fikirləşməməlidir ki, əgər əmr be-məruf və nəhy əz münkər etsə onun ömrü və ya ruzisi azalar və ya bundan ona zərər gələ bilər. Bu və ya bu kimi fikirlər şeytanın vəsvəsəsidir. Şeytan belə vəsvəsələrlə insanı bu əməldən çəkindirmək və Allahın əmrlərindən çıxarıb uçuruma tərəf yönəltmək istəyir.

10.قَالَ عَلِىُّ(ع): اَلْأَمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ لَخُلْقَانِ مِنْ خُلْقِ اللهِ تَعَالى, وَ إِنَّهَا لا يُقَرِّبَانِ مِنْ أَجَلٍ وَ لا يُنَقِّصَانِ مِنْ رِزْقٍ

10. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər Allahın xislətlərindəndir. Bu əməl insanın əcəlini yaxınlaşdırmaz və ruzisini azaltmaz.2

Buna əsasən də əmr be-məruf və nəhy əz-münkər edən şəxs Allahın onun üçün müəyyən etdiyi şəri vəzifəsini yerinə yetirmiş olur.

Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etməməyin ziyanları

Əgər insanlar bir-birini yaxşı işlərə dəvət edib pis işlərdən çəkindirməsə bunun axırı çox pis nəticə ilə qutaracaq. Bu barədə də Peyğəmbər(s) və imamlardan(ə) bir çox hədislər mövcuddur.

1.قَال رَسُولُ الله(ص): اِذا لَمْ يَأْمُرُوا بِمَعْرُوفٍ وَ لَمْ يَنْهَوا عَنْ مُنْكَرٍ وَ لَمْ يَتَّبِعُوا الْأَخْيَارُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِى, سَلَّطَ اللهُ عَلَيْهِم شِرَارَهُمْ فَيَدْعُوا عِنْدَ ذَالِكَ خِيَارَهُمْ فَلا يُسْتَجَابُ لَهُمْ

1. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Əgər (bir cəmiyyətdə) insanlar bir-birlərini yaxşı işlərə dəvət etməyib, pis işlərdən çəkindirməsələr və mənim əhli-beytimə itaət etməsələr, Allah ən pis və şərr insanları onlara hakim edər. Belə olduqda o cəmiyyətin möminləri dua etsələr belə Allah onların dualarını qəbul etməz.”1

مِنْ وَصَايَا أَمِيرِالْمُؤْمِنِين(ع) لِلْحَسَنَيْنِ(ع) عِنْدَالشَّهَادَةِ: لا تَتْرَكُوا الْأَمْرَ بِاالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ فَيُوَلَّى عَلَيْكُمْ شِرارَكُمْ ثُمَّ تَدْعُونَ فَلا يُسْتَجَابُ لَكُمْ

2. İmam Əli(ə) şəhid olarkən ömrünün son anlarında İmam Həsən(ə) və İmam Hüseynə(ə) bu barədə belə vəsiyyət etdi: “Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etməyi tərk etməyin. Əks halda Allah sizə ən pis və şərr insanları hakim edər. Belə olduqda dua etsəniz belə Allah dualarınızı qəbul etməz.”1

İnsanlar bir-birlərini pis işlərdən çəkindirib, yaxşı işlərə dəvət etməlidirlər. Əgər bir cəmiyyətdə insanlar pis iş görənlərə qarşı etirazını bildirməsələr, Allah-təala onrarın hamısına bəla nazil edər. Hədislərdə buyurulmuşdur ki, əgər insanlardan bir qrupu günah iş gördükdə başqaları onların bu əməlləri qarşısında sakit qalıb susmasına görə Allah onların hamısına bəla göndərər.

1.قَالَ عَلِىُّ(ع): أَيُّهَاالنَّاسُ أَنَّ اللهَ لا يُعَذِّبُ الْعَامَّةَ بِذَنْبِ الْخَاصَّةِ إِذا عَمِلَتِ الْخَاصَّةُ بِِالْمُنْكَرِ سِرًّا مِنْ غَيْرِ أَنْ تَعْلَمَ الْعَامَّةُ فَإِذَا عَمِلَتِ الْخَاصَّةُ الْمُنْكَرَ جَهَارًا فَلَمْ يُغَيِّر ذَالِكَ الْعَامَّةُ اسْتَوْجَبَ الْفَرِقانِ الْعُقُوبَةُ مِِنَ اللهِ

1.Həzrət Əli(ə) buyurur: “Ey insanlar! Kimlərsə camaatdan xəbərsiz günah edərsə Allah-təala buna görə bütün insanları cəzalandırmaz. Lakin onlar camaatın gözü qarşısında günah edərsə və camaat da onları bu işdən çəkindirməzsə onda bütün insanlar (günah edənlər də, günah etməyənlər də) Allahın əzabına düçar olarlar.1

قَال رَسُولُ الله(ص): إِنَّ اللهَ لا يُعَذِّبُ الْعَامَّةَ بِعَمَلِ الْخَاصَّةِ حَتَّى تَكُن الْعَامَّةُ تَسْتَطِيعُ تُغَيِّرَ عَلَى الْخَاصَّةِ فَإِذَا وَ لَمْ تُغَيِّرُ الْعَامَّة عَلَى الْخَاصَّةِ عَذَّبَ اللهُ الْعَامَّةَ وَ الْخَاصَّةَ

2. Həzrət Peyğəmbər(s) buyurur: “Allah-təala kimlərinsə günahına görə bütün insanları cəzalandırmaz. Lakin camaatın onları günahdan çəkindirməyə imkanı olduğu halda çəkindirməsə, onda Allah bütün insanları (günah edənləri də, günah etməyənləri də) əzaba düçar edər.”2

Tarixi rəvyətlərə nəzər salanda şahid oluruq ki, Şüeyb peyğəmbərin yüz min nəfərlik qövmü var idi. O yüz min qövmün 40 mini nəfəri günahkar, 60 min nəfəri isə ibadət edən idi. Lakin ibadət edənlər günahkarları günahdan çəkindirmirdilər. Allah təala mələklərə onların hamısını məhv etmək əmrini verdi. Mələklər dedilər: İlahi o qövmün 60 min nəfəri Sənə ibadət edirlər. Allah-təala buyurdu: Onların ibadətlərinin faydası yoxdur. Çünki onlar günahkarları günahdan çəkindirmirlər.

Beləliklə insanlar gərək əmr be-məruf və nəhy əz-münkərə əhəmiyyət verib, cəmiyyətdə olan günahkarları günahdan çəkindirsinlər və yaxşı işlərə dəvət etsinlər. Belə olduqda Allah həmin cəmiyyəti hidayət edər və səadətə çatdırar.

Pis və yaxşı işlərə razı olmaq

Əgər bir insan günah iş görürsə və başqası da onun bu əməli qarşısında susub dayanırsa və onun bu əməlinə razı olursa, o da bu günahda şərikdir.

Allah-təala insanlara əmr be-məruf və nəhy əz-münkər etməyi vacib etmişdir. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər insanlar arasında çox böyük rol oynayır. Əmr be-məruf və nəhy əz-münkər olunmayan cəmiyyət tənəzzülə uğrayar. Əgər cəmiyyətdə bəzi insanlar cinayətkarlıq, pozğunluq və günahla məşğul olarsa, günah etməyən insanlar da onların bu əməllərinə etiraz etməyib, onların bu günahlarına razı olarlarsa, onda onlar da günahkarların günahlarına şərikdirlər. Cəmiyyətdə kimlərsə günah iş gördükdə insan mütləq onlara narazılığını bildirməlidir. Fiziki cəhətdən imkanı olmasa belə ən azından öz qəlbində narazı olmalıdır. Çünki günahkarın günah iş görməsinə kimsə qəlbində razı olarsa, onda o da həmin günahkara günah iş görməkdə şərikdir.

Lut peğəmbərin qövmü fəsad və günah işlərdən əl çəkmək istəmirdilər. Onlar çox böyük günaha bağlanmışdılar. Lut peyğəmbər onlara bu çirkin əməlinə görə çox nəsihət etdi. Lakin onlar bu əməldən əl götürmədilər.

Allah-təala Lut peyğəmbərin öz qövmünə dediyi sözləri və qövmünün günahına narazılıq bildirməsini “Şüəra” surəsinin 168-ci ayəsində bəyan edərək belə buyurur:

قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُم مِّنَ الْقَالِينَ

“(Lut) dedi: “Həqiqətən, mən sizin əməlinizə nifrət edənlərdənəm!”

İnsanın günahkarların günah işləri qarşısında öz narazılığını bildirməsinin mənası budur ki, İlahi sən şahid ol ki, mən bu günahkarların günahlarına qarşı olan narazılığımı bildirdim və onların bu günahları ilə müxalifəm.

Ümumiyyətlə bu barədə Həzrət Peyğəmbər(s) və imamlardan(ə) bir çox hədis və rəvayətlər vardır.

قَالَ عَلِىُّ(ع): الرِّضَى بِفِعْلِ قَوْمٍ كَاالدَّاخِلِ فِيهِ مَعَهُمْ وَ عَلَى كُلِّ دَاخِلٍ فِى باطِلٍ اِثْمَانِ: اِثْمُ الْعَمَلِ بِهِ, وَاِثْمُ الرِّضَى بِهِ

Həzrət Əli(ə) buyurur: “Kimlərinsə günah işlərinə razı olan şəxs günahkarların içinə daxil olan şəxs kimidir. Günahkarların günah etdiyi halda onlara qoşulan şəxs iki günaha əl atmış olur. Birincisi öz əməli ilə onlara günah iş görməkdə şərik olmaq, ikincisi isə günahkarların günah iş görmələrinə razı olmaqdır.1

Tarixlərdə belə hadisələrlə sox rastalşırıq. Hətta Quranda Allah-təala bu kimi hadisələri bizə açıq aydan nümunə göstərmişdir. “Şüəra” surəsində Saleh peyğəmbərin qövmü barədə belə buyurur:

فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

“ Amma onlar (dəvəni) tutub kəsdilər, sonra da (əzab qorxusu ilə) peşman oldular.”2

“Artıq əzab onları yaxaladı (hamı məhv oldu). Şübhəsiz ki, bunda (Salehin bu hekayətində) bir ibrət vardır. Halbu ki, onların əksəriyyəti iman gətirmədi.”

Həzrət Əli(ə) bu ayə barədə Nəhcül-bəlağədə bu barədə belə buyurur:



Geri   İrəli
Go to TOP