A+
A
A-
Mündəricat Əsas səhifə nur-az.com
Kitabın adı: İslamda hüquq nəzəriyyəsi (İmam Səccadın (ə) - 1)
Müəllif:
Naşir: Ənsari
Çap tarixi: 2000
Səhifələrin sayı: 195
Çap növbəsi: Birinci
Tirajı: 2000
Geri   İrəli


وَأَمَّا حَقُّ الصَّوْمِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ حِجابٌ ضَرَبَهُ اللهُ عَلَى لِسَانِكَ وَسمْعِكَ وبَصَرِكَ وَفَرْجِكَ وبَطْنِكَ لِيَسْتر'َكَ بهِ مِن النَّارِ وَهَكَذَا جَاءَ فِي الْحَديثِ «الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ» فإنْ سكَنَتْ أَطْرَافُكَ فِي حَجَبَتِهَا رَجَوْتَ أَنْ تَكُونَ مَحْجُوبًا. وَإنْ أَنْتَ تَرَكْتَهَا تَضْطَرِبُ فِي حِجَابهَا وتَرْفَعُ جَنَبَاتِ الْحِجَاب فَتُطّلِعُ إلَى مَا لَيْسَ لَهَا بالنَّظْرَةِ الدَّاعِيةِ لِلشَّهْوَةِ وَالقُوَّةِ الْخَارِجَةِ عَنْ حَدِّ التَّقِيَّةِ للهِ لَمْ تَأمَنْ أَنْ تَخرِقَ الْحِجَابَ وَتَخرُجَ مِنْهُ. وَلا قُوَّةَ إلا باللهِ.

“Amma, orucun haqqı odur ki, biləsən, oruc, Allah-taalanın sənin dilinə, qulağına, gözünə, övrətinə və qarnına qoyduğu örtükdür. Onun vasitəsi ilə özünü atəşdən qoruyursan. Beləliklə, əgər orucu tərk etsən, Allah-taalanın sənə özünü Cəhənnəm atəşindən hifz etməkdən ötrü verdiyi pərdəni cırmısan. Necə ki, hədisdə var: Oruc Cəhənnəm atəşindən örtükdür.

Beləliklə, əgər əzaların və üzvlərin o pərdənin arxasında rahatlansalar, günahdan amanda qalmaq ümidin olsun. Əgər örtüyü tərk etsən, həyəcanlı olarsan. Elə ki, hicab pərdələri götürüldü, nəzərin elə şeylərə düşər ki, ona baxmalı deyilsən. Özünü ondan saxlamaq qüvvəsini azaldarsan. Belə olan halətdə, heç də amanda olma ki, pərdə yırtılıb, ondan içəri düşməyəcəksən! Allahdan başqa heç bir güc və qüvvə gəlməz!”

Ərəbcədən “tərəf" sözü məsdər olub, cəm şəkli “ətraf”dır. "Gizlincə bir tərəfə baxdı" dedikdə, mə`nası budur ki, gözünün çox hissəsini yumub, bir guşəsi, qorxu və ya həya ilə baxır.

“Cunub" sözü ərəbcədən məsdər olub, “cəhət" və “nahiyə" mə`nasındadır. “Filan kəsin cəhətində oturdum" yə`ni, onun nahiyəsində qərar tutdum.

ORUCUN İMAM SADİQ (ƏLEYHİSSALAM) NƏZƏRİYYƏSİNDƏ HİKMƏTİ

İmam Səccad (əleyhissalam) bu ibadətin hikmətini ən çox nəfsin qorunması və özünü günahdan qorumaqda görür. Çünki, günah ən çox dil, göz, qarın və cinsi meyllikdə azad olmaqda baş verir. Həzrət, orucu bütün bu əzaları günahdan saxlayan pərdə və örtük bilir.

Qur`an, həmin böyük və mühüm hikməti oruc barəsində bəyan edir. “Bəqərə" surəsində oxuyuruq:

“Ey iman gətirənlər! Oruc tutmaq sizdən əvvəlki ümmətlərə yazıldığı kimi, sizin üçün də yazıldı. Bəlkə (bunun vasitəsi ilə) siz pis əməllərdən çəkinəsiniz!”

Ayədəki, “kitabət" (yazılmış) sözü vacib olmaq mə`nasındadır. Mö`minlərin müxatəb qərar verilməsi isə onlarda hökmü qəbul etmək qüvvəsinin çox olmasına görədir. Qur`an da orucun əsas hikmətini təqva və özünü günahdan qorumaq kimi tanıtdırır.

“Səvm" sözü, ərəbcədən lüğətdə “özünü saxlamaq" mə`nasındadır. Əgər sakitliyə “səvm" deyilirsə və ya keçmişdə “sakitlik orucu" varmışsa, ona görədir ki, bu halətdə insan söz danışmaqdan özünü saxlayır. “Məryəm" surəsində bu mə`naya işarə olunur, buyurur:

“Əgər bir adam görcək olsan, işarə ilə belə de: Mən Allah yolunda sakitlik orucu tutmağı nəzir etmişəm və (nə qədər ki, orucam) bu gün heç kəslə danışmayacağam!”[387]

ORUC, İSLAMDAN ƏVVƏL

Keçmiş ayədə qeyd edilmişdi ki: “Sizdən əvvəlkilərə vacib olduğu kimi sizə də oruc vacib olunmuşdur." Mə`lum olur ki, bu “vaciblik" bir dəfə olub. Bu ibadətin çətinliyi təkcə müsəlmanlara yox, bəlkə də keçmişdəkilərə də aid olub. Ayədə, müsəlman ümmətinin orucunun keçmiş ümmətlərin orucuna bənzətməsi ədəd cəhətdəndir yaxud, başqa cəhətdən? Demək olar ki, təkcə bu ibadətin “vacibliyi" cəhətdən bənzətmişdir. Yə`ni, əvvəlkilərə vacib olduğu kimi sizlərə də müəyyən günlərdə vacib olur. Amma, bənzətmənin ədəd, zaman və vaxt cəhətdən də olması ehtimalı da vardır.

TÖVRATDA ORUC

Tövratda belə yazılıb: “Mən, Allahla sizin aranızda olan əhd lövhələrini almaqdan ötrü dağa çıxdıqda, qırx gün, qırx gecə orada qaldım. Nə çörək yedim, nə də su içdim!”[388]

İNCİLDƏ ORUC

İncildə oxuyuruq: “İsa Ruhun əli ilə İblisin onu imtahan etməsindən ötrü biyabana aparıldığı zaman qırx gecə-gündüz oruc olduğuna görə ac qaldı.”[389]

İSA (ƏLEYHİSSALAM)-DAN SONRA HƏVARİLƏRİN ORUCU

“Beləliklə, ona dedilər: Nəyə görə Yəhyanın şagirdləri çox oruc tutub, namaz qılırlar? Həmçinin, Fərisiyanların da şagirdləri o cür edirlər. Lakin, sənin şagirdlərin yeyib-içirlər? Bəlkə də, elə gün gələcək ki, onlardan bu fürsət alınar və o günlər oruc olarlar.”[390]

Yuxarıdakı cümlələr, İncil və Tövratın cümlələri kimi nəql olunmuşdur. Biz o qədər anlayırıq ki, onlar da oruc tuturlarmış. Hər iki kitabda qırx ədədi zikr olunub. Lakin, orucların hansı keyfiyyətdə olmaqını bilmirik.

QUR`ANDA ORUCUN VAXTI

Qur`an buyurur: "Oruc tutmaq, sayı müəyyən olan (bir ay) günlərdir. Bu günlərdə sizdən xəstə və ya səfərdə olanlar oruc tutmadığı günlər başqa günlərdə oruc tutmalıdırlar. Oruc tutmağa taqəti olmayanlar isə (hər günün əvəzində) bir yoxsulu doyduracaq qədər fidyə verməlidirlər. Hər kəs könüllü xeyir iş görərsə, (bir nəfərdən çox fəqiri doyurarsa) bu əməl onun üçün daha yaxşı olar. Bilsəniz oruc tutmaq sizin üçün nə qədər xeyirlidir!”[391]

Ayədəki “mə`dudat" sözü, ərəbcədən “müəyyən və müşəxxəs" mə`nasındadır. Bu günlər barəsində iki nəzəriyyə var:

1. Məqsəd, Ramazan ayı deyil. Bəlkə də, hər ayın əvvəlində üç gündür və İbni Əbbasın dediyinə görə “Aşura" günü də əlavə olunur. O vaxt bu üç günü oruc tutmağı bə`ziləri müstəhəbb, bə`ziləri isə vacib bilirlər.

2. İkinci nəzəriyyə budur ki, ayədə məqsəd Ramazan ayıdır. Təfsirçilərin əksəriyyəti bu nəzəriyyəni qəbul etmiş və demişlər: Allah-taala, qısa şəkildə orucu bir və ya iki gün bəyan etmişdir. Sonra buyurmuşdur: Müəyyən günlər. Daha sonra isə müəyyən günlərdən məqsədin Ramazan ayı olduğunu bildirmişdir. Bu nəzəriyyə, ən möhkəm və təfsirçilərin ittifaqa gəldikləridir. Həmçinin, ayədə heç bir ləğv hökmünə də ehtiyac duyulmur. Ayədən, xəstə və ya səfərdə olub, Ramazan ayında oruc tuta bilməyənlərin iftar etməmələrinin vacib olması da aydın başa düşülür. Allah taala, Ramazan ayının qəza orucunu yalnız, səfərə çıxmaq və xəstə olduqdan sonra sağalmağın müqabilində qərar vermişdir. Əbdürrəhman ibni Ovfdan nəql olunur ki, İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm)-dən nəql edir, buyurur:

“Səfərdə oruc tutan, vətənində iftar edən şəxs kimidir.”[392]

Həmin mövzunu rəvayətçilər, İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan nəql edirlər, buyurur: “Ramazan ayında səfərdə olub oruc tutan, vətənində iftar etmiş şəxs kimidir."(Hər ikisi batildir.)[393]

“Məcməul-bəyan" təfsirinin müəllifi bu ayənin şərhində belə yazır: "Ravi Əyyaşi, İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan nəql edir ki, həzrət buyurur: İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) səfərdə olarkən nə müstəhəb və nə də vacib oruclardan tutardı. O vaxta kimi ki, “Kerail-ğənim" adlı yerdə zöhr namazı vaxtı bu ayə nazil olur. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) bir qab su istədi və ondan içdi. Cəmiyyətə də ərz etdi ki, su içsinlər. Bir dəstə dedilər: Günün batmağına bir şey qalmayıb, əgər orucu tamamlasaydıq yaxşı olardı.

İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onları “günahkarlar" adlandırır və Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm)-in vəfatına qədər onları bu adla çağırırdılar.”

“RAMAZAN"SÖZÜ LÜĞƏTDƏ

“Ramazan"sözü ərəbcədən əslində, “rəmz"kökündən olub, “günəşin şiddətli şüa vurması”na deyilir. Bu münasibətlə, bu ayın “Ramazan"adlandırılması o ayda şiddətli isti olması ilə bağlıdır.

Başqa nəzəriyyə də budur ki, "Ramazan"sözü Allahın mübarək adlarından biridir. Ona görə də hədisdə gəlib ki, Ramazan deməyin, bəlkə də, mübarək Ramazan ayı deyin.

Üçüncü nəzəriyyə budur ki, bu ayda günahların yandığına görə ona, Ramazan adı vermişdir.[394]

ORUC VƏ SƏBR

Qur`ani-Kərimdə orucdan, “səbr" kimi ad aparılmışdır. İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan, Allahın Qur`anda buyurduğu: “Səbr və namazdan kömək alın"ayəsinin şərhində buyurur: Ayədəki “səbr" sözü, oruc mə`nasındadır. Həmçinin, buyurur: Hər vaxt bir nəfərə şiddətli bir hadisə baş versə, oruc tutsun. Allah-taala buyurur: Səbrlə, yə`ni, orucla kömək alın!”[395]

Mərhum Əllamə Məclisi “Mir`atul-uqul" kitabında belə yazır: Səbrin əsli həbsdir. Oruca o cəhətdən “səbr"deyilir ki, insanı yemək-içmək və evlənməyin ləzzətlərindən çəkindirib saxlayır.[396]

RƏVAYƏTLƏRDƏ ORUCUN FƏZİLƏT VƏ TƏ`SİRLƏRİ!

Hədis və rəvayət kitablarını mütaliə etməklə, orucun əhəmiyyətini daha çox anlayırıq. İndi də bu rəvayətlərdən bir qisminə işarə edək.

Birinci rəvayət: Zürarə adlı ravi, İmam Baqir (əleyhissalam)-dan nəql edir ki, buyurur:

“İslam dininin kökləri beş əsas üzərində qurulmuşdur: Namaz, zəkat, həcc, oruc və vilayət.”[397]

Əllamə Məclisi “Mir`atul-uqul" kitabında bu hədisi “qəbul olunmuş"adlandırır və İslam dininin bu beş əsası barəsində yazır: Bəlkə də, bunlar tamamlayıcı və təkmil edicidirlər. Çünki, bunlarsız İslamın əsasları titrəyər. Yaxud, bu beş şeyə iman gətirmək imandandır. Yaxud, imandan məqsəd, İslamdır. Ya da ehtimal var ki, vilayətdən məqsəd, İmamətdən əlavə olan artıq məhəbbətdir.

İkinci rəvayət: İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan nəql olunur ki, ata-babalarından nəql edir ki, İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) əshabına buyurur: “İstəyirsiniz sizə elə bir şey öyrədim ki, Şeytan sizdən uzaqlaşsın? Məşriqin məğribdən uzaqlaşdığı kimi olsun? Ərz etdilər: Ey Allahın Rəsulu! Bəli!

Həzrət buyurur: Ramazan ayının orucu Şeytanın üzünü qaraldır. Sədəqə vermək belini sındırır. Allah yolunda dost olmaq xeyir işlərə kömək və Şeytanın nəslini kəsir. Tövbə edib günahların bağışlanmasını tələb etmək, qəlbini paralayır. Hər şeydən ötrü zəkat var, bədənin zəkatı oruc tutmaqdır.”[398]

Mərhum Əllamə Məclisi bu hədisi möhkəm inanılmış hədislərdən sayır.

Üçüncü rəvayət: İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan nəql olunur: “Allah-taala, Musa (əleyhissalam)-a vəhy edir ki: Mənimlə munacat etməyinə, sənə nə mane olur? Ərz edir: Oruc olduğuma görə ağzımın iyi mane olur.

Ona vəhy olunur: Ey Musa! Mən, oruc tutanın ağzının iyini müşk-ənbər iyindən xoş bilirəm.”[399]

Əllamə Məclisi buyurur: Ərəbcədən “xulvuf”, ağız iyinə deyilir. Yenə yazır: Heç kəs iddia etməsin ki, Allah-taalaya, iy hissini nisbət vermək olmaz. Oruc tutanın ağız iyini, Allah qəbul edir. Yaxud, bu söz fərz olunarsa, qəbuldur. Yə`ni, Allah yanında ətir təsəvvür olunarsa, oruc tutanın ağız iyi ətyəb (ən pak və ətrli) hesab olunur.

Dördüncü hədis: İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur: “Oruc, insanı Cəhənnəm atəşindən qoruyan qalxandır.”[400]

ORUC VƏ GÜNAHLARIN BAĞIŞLANMASI

İmam Baqir (əleyhissalam)-dan nəql olunur: İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm), Cabir ibni Abdullaha buyurur: Bu ay Ramazan ayıdır. Hər kim bu ayın gündəlik günlərini oruc tutsa, gecələrini ibadətlə məşğul olsa, qarnını haram buyurulmuşlardan hifz edib, abır-həyasını qorusa və dilini saxlasa, Ramazan ayından çıxdıqda günahları tökülər.[401] Cabir ərz edir: Ey Allahın Rəsulu! Bu söz nə qədər gözəldir!

İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur: Ey Cabir! Onun şərtləri nə qədər çətin və ağırdır!

Bu hədisdə, İmam Səccad (əleyhissalam)-ın oruc haqqında dediyi tə`sirlərə işarə olunur. Dili, qarnı və abır-həyanı qorumaq, günahların bağışlanmasına səbəb olur. Başqa bir hədisdə İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur:

“Oruc tutan həmişə ibadətdədir. Hətta, yatsa da, bu şərtlə ki, qeybət etməsin!”[402]

ORUC VƏ FƏQİRLƏ DÖVLƏTLİ ARASINDA BƏRABƏRLİK

İmam Sadiq (əleyhissalam)-dan nəql olunur, buyurur:

“Allah-taala, fəqir və dövlətlinin bərabər olmalarından ötrü orucu vacib etmişdir. Çünki, əgər oruc olmasa, dövlətlinin acdan xəbəri olmaz və bununla da fəqirə təam vermək üçün mə`suliyyət hiss etməz. Dövlətli istədiyi şeyi ala bilər. Ona görə də Allah-taala, aclıq və fəqirlərin əziyyətlərini dövlətlilərə göstərib, onları fəqirlərlə bərabər etməkdən ötrü orucu iradə etmişdir"[403]

Bu hədisdən aydın olur ki, Ramazan ayındakı orucun vacib olmasının hikmətlərindən biri təbəqələr arasındakı fasiləni azaldıb, binəvalarla fəqirləri tanıtdırır. Sərvət məsələsi həmişə cəmiyyəti iki qütbə, fəqirlik və dövlətliliyə tərəf çəkir. Çox vaxt dövlətli və hər cür rifahdan bəhrələnənlər fəqir təbəqəsində olanların ah-naləsini və narahatçılıqlarını anlaya bilməzlər və onların əhvalından xəbər tutmurlar. Lakin, elə ki, oruc tutur, ac olur və susuzluq ona qalib gəlir, insani hissiyyatlar hərəkətə gəlir və aclığın əlacı barəsində fikirləşir. Maraqlısı budur ki, heç bir sərvətliyə şəriət icazə vermir ki, orucunu fəqirə versin ki, onun yerinə oruc tutsun. Əlbəttə, orucun heç bir hikmətini də bilməsək, bu hikmət onun üçün bəsdir.

HƏZRƏTİ ƏLİ (ƏLEYHİSSALAM)-IN NƏZƏRİYYƏSİNDƏ (NƏHCÜL-BƏLAĞƏDƏ) ORUC

“Nəhcül-bəlağə”də Əli (əleyhissalam)-dan oruc barəsində müxtəlif ifadələr var. Onlardan bə`zilərinə işarə edirik.

Bir yerdə belə buyurur: “Bədənin zəkatı orucdur.”

Bildiyimiz kimi zəkat, həm inkişaf mə`nasında, həm də pakizəlik mə`nasındadır. Bu cümlədə Həzrət, orucun hikmətlərindən birini bədənin sağlamlığı bilir.

Başqa yerdə buyurur: “Ramazan ayının orucu, İlahi əzabın müqabilində qalxan və ötrükdür.”[404]

Başqa cümlədə, mö`min qardaşlar barəsində bəyanları var ki, bə`ziləri aşağıdakılardan ibarətdir:

“Onlar o kimsələrdir ki, qarınları oruc tutmaqdan arıqlamış, dodaqları dua etməkdən solmuş, rəngləri yuxusuzluqdan saralmış və çöhrələrinə təvazökarlıq qubarı oturmuşdur. Onlar mənim getmiş qardaşlarımdırlar.”[405]

Yenə də ayrı bir hikmətli cümləsində buyurur: “Oruc, bəndələrin ixlasını yoxlamaqdan ötrüdür.”[406]

Əli (əleyhissalam) fitr bayramı günlərəndə belə buyurur: Orucu qəbul olan və günah olunmamış gün, bayramdır.”

Daha başqa bir bəyanda gəlib: “Sizə və bütün övladlarıma tövsiyə edirəm: İki nəfər küsülü mö`mini islah edib, barışdıranlardan olun! Bu işin savabı bütün oruclardan və namazlardan çoxdur.”[407]

BƏHRƏLƏNMƏYƏN ORUC TUTANLAR

“Nə çox oruc tutanlar ki, aclıq və susuzluqdan başqa bir bəhrə aparmayıblar. Nə çox gecə ibadət edənlər ki, özlərinə əziyyət verməkdən başqa bəhrələri olmayıb. Orucun və iftarın hikmətini bilərək yatmaq, necə də gözəldir!”[408]

İmam Əli (əleyhissalam) məşhur “Qasiə" xütbəsində, Şeytanın hiyləsinə giriftar olmaqın aqibətindən söz açır və insana nicat verən amillərə işarə edərək buyurur: Allah-taala, mö`min bəndələrinə namaz, zəkat, cihad və vacib günlərdə oruc tutmağı tövsiyə edir. Çünki, bu əməllər əlin və ayağın günahdan çəkinməsinə səbəb olur. Həmçinin, gözün təvazökar və tüğyan edici nəfsin sakitləşməsinə səbəb olur. Təkəbbürçülükdən çəkinin. Alnın torpaq üstünə qoyub səcdə edilməsi və əzaların yerə qoyulması, insanın Allah dərgahında kiçik və təvazökar olmasına səbəb olur. Qarınlar, orucun səbəbindən arxaya yapışır.”

Bütün bunlar, əmirəl-mö`minin Əli (əleyhissalam)-ın “Nəhcül-bəlağə”də oruc barəsində buyurduqlarındandır. Həzrət, orucun mənfi və müsbət tə`sirlərini diqqət nəzərdə tutur. Müsbət tə`sirlərdən: Bədənin zəkatı, atəşdən örtük, imtahan, ixlas və günahların tökülməsidir.

Mənfi tə`sirlərdən: Orucdan bə`ziləri yalnız, aclıq kimi bəhrələnirlər. (Əlbəttə öz günahlarına əsasən)

Nəql edirlər: Bir nəfər ərəb, dəvə ilə yol gedirmiş. Yol arasında bir nəfər namaz qılana rast gəlir. Onun qiyam, ruku, səcdə və s. əməlləri onu aldadır. Dəvəsindən düşüb, qəlbindəki səfa ilə onun yanında oturub, ona deyir: Bəh-bəh! Nə gözəl namaz qıldın! Nə yaxşı namaz qılansan! Cavab verdi: Xəbərin yoxdur. Oruc da tutmuşam. Özünü abidliyə vurmuş şəxsin namaz və orucu dəvəyə minmiş şəxsin qəlbini daha da arxayınlaşdırır və dəvəsini onun yanında əmanət kimi qoyub, işinin dalınca gedir. Qayıdarkən, nə dəvədən və nə də kişidən xəbər var idi. Ərəb çox təəccübdə qalıb barmağını dişləyir və ixtiyarsız deyir:

“Namazı ilə qəlbimi aldı. Orucu ilə iradəmə hakim oldu. Heç vaxt dəvəni oruc tutan və namaz qılana vermə!”[409]

Bura kimi “Nəhcül-bəlağə”də Həzrəti Əli (əleyhissalam)-ın dilindən orucun müsbət və mənfi tə`sirlərinə işarə etdik. Yaxşı olardı ki, indi də məşhur alim, fəqih, Şeyx Məhəmmədin “Cəvahir" kitabının dilindən orucun müsbət tə`sirlərinə işarə edək. Allah buyurur:

“Oruc Məndən ötrüdür və mükafatını da Mən verəcəyəm!" Müəllif bu mövzuda buyurur: Orucun Allaha məxsus olmasının dəlili budur ki, məxfi ibadətdir. Allahdan başqa heç kəsin ondan xəbəri olmur. Amma, başqa ibadətlər, məsələn, namaz, insanların gözü önündə olur. Oruca görə bədən qüvvəsi zəifləyib, ağıl və onun qoşunu güclənir. Orucun vasitəsi ilə İlahi feyzə nail olub, kamala yetişərsən.[410]

QƏZZALİNİN NƏZƏRİYYƏSİNƏ GÖRƏ ORUCUN TƏ`SİRLƏRİ

Əbu Hamid yazır: Oruc, Allahdan ötrü olub, xüsusi şərafətə malikdir. Doğrudur ki, bütün ibadətlərdə bu xüsusiyyət vardır, lakin, orucda iki xüsusi cəhət var:

1. Oruc, “özünü gözləmək" və “tərk etmək”dir. Bu elə bir sirrdir ki, başqaları onu müşahidə edə bilmir. Lakin, başqa ibadətlər insanların gözləri önündə olur. Orucu, Allahdan başqa heç kəs hiss etmir. Ona görə ki, batində və səbrlə olan bir əməldir. Bu da özünü günahlardan qorumaq hesab olunur.

2. Oruc, bə`zi şeyləri tərk etməklə, Allahın düşməni sayılan Şeytana ən böyük zərbədir. Çünki, Şeytanın vəsiləsi şəhvətdir. Şəhvət də yemək-içməklə möhkəmlənir. Həmin səbəbə görə İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur:

“Şeytan, insanın bədəninin qan dövranı kimi hərəkətdədir. Şeytanın mənzilini aclıqla bağlayın.”[411]

Orucda aclıq, Şeytanı sındırandır, onun qarşısına möhkəm sədd çəkir. Hər kim Şeytanı sındırsa, Allaha kömək etmiş olur. Allaha kömək etmək isə Onun tərəfindən insanın özünə fürsət verilməsi deməkdir. Allah-taala buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Əgər siz Allaha (Allahın dininə və Peyğəmbərinə) yardım göstərsəniz, O da sizə yardım göstərər və sizi sabitqədəm edər!”[412]

Çalışmaq və zəhmətin ibtidası, bəndənin öz tərəfindən, onun mükafatı isə Allah tərəfindəndir. Qur`anda buyurur: “Bizim uğrumuzda cihad edənləri Öz yollarımıza qovuşduracağıq. Şübhəsiz ki, Allah yaxşı əməl edənlərlədir.”[413]

Yenə də Allah taala buyurur:

“Həqiqətən, hər hansı bir tayfa öz taleyini dəyişməyincə, Allah da onların taleyini dəyişməz.”[414]

Həqiqətən, dəyişiklik, şəhvətin sındırılmasıdır. Şəhvət, Şeytanın otlağıdır. Otlaq nə qədər təzə olsa, Şeytan ordan qaçmaz. Nə qədər ki, Şeytan insanın vücudunda var-gəl edir, Allahın cəlalı insana görünməz. Ona görə də, Allahın Rəsulu (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur:

Əgər Şeytanlar, Adəm övladlarının qəlblərinə var-gəl etməsəydilər, insanlar göylərin mələklərini görərdilər.”

ORUC VƏ İNSANIN SAĞLAMLIĞI

Orucun hikmətlərindən biri də insanın bədəninin sağlamlığıdır. Orucun, insanın bədəninin sağlamlığına olan tə`sirlərini şərh etməzdən əvvəl, xəstəliklərin hansı yollarla insanın bədəninə daxil olub, onu xəstələndirdiyinə diqqət edək! Əvvəlcə, din övliyalarının bu barədəki nəzəriyyələrinə baxaq:

1. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur: “İnsanın mə`dəsi, hər bir dərdin mənzili, pərhizkarlıq isə hər bir dərmanın sərçeşməsidir.”[415]

2. İmam Kazim (əleyhissalam) buyurur: “Pərhiz bir dərdin dərmanının sərçeşməsi, mə`də isə dərdlərin mənzilidir.”[416]

Yenə həmin Həzrətdən nəql olunur, buyurur: “Hər bir dərman, insanda həyəcan və başqa bir xəstəliyin meydana gəlməsinə səbəb olur. Bədəndən ötrü yeməklərdən pərhizlə istifadə etməkdən faydalı şey yoxdur.”[417]

3. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur: “Oruc tutun ki, sağlam olasınız!”

Bu rəvayətlərdə, İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) və İmam Kazim (əleyhissalam) öz elmlərini vəhydən olmaqla, həm sağlamlq, həm də tənbəllik yollarını göstərir, bütün xəstəliklərin mə`dədən başlanmasına işarə edirlər.

4. “Ravi Əsbəğ ibni Nubatə nəql edir: Həzrəti əmirəl-mö`minin Əli (əleyhissalam) oğlu İmam Həsən (əleyhissalam)-a buyurur: Oğlum! Sənə dö